ମହାନ ରାମାୟଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦୂତମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ହାତୀମାନେ ଥିବା ମହାପଥ ଦେଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ତାଙ୍କର ଯାନ ବିକ୍ଳାନ୍ନ ହୋଇଯିବା ସତ୍ୱେ, ସେମାନେ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରକୁ ପହଁଚିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ, ପରିବାରର ରକ୍ଷା ଓ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦୂତମାନେ ଅଦମ୍ୟ ଉତ୍ସାହ ଓ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବରେ ରାତିରେ ଏହି ନଗରକୁ ଆସି ପହଁଚିଲେ। ଏହି ରାତିରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୂତମାନେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ତେଣୁ ବରତ ଏକ ଅପ୍ରିୟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ। ପରେ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେ ସ୍ୱପ୍ନଟିକୁ ସ୍ମରଣ କରି ମନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ବରତଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାଙ୍କର ମନ ହଲକା କରିବାକୁ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିଏ ଗୀତ ଗାଇଲେ, କିଏ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଆଉ କିଏ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ହାସ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାନ ବରତ, ମିତ୍ରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ବରତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମିତ୍ର, କାହିଁକି ଆପଣ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି?" ବରତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ମନରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ତାହାର କାରଣ ଶୁଣ। ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଖୋଲା କେଶରେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ବେଆବ୍ରୁତ୍ତ ଏକ ମଳିନ ଜଳାଶୟରେ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖିଲି। ସେଠାରେ ସେ ମଳିନ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ ଚାଉଁଥିଲେ, ହସୁଥିଲେ, ଏବଂ ତେଲରେ ପୁଣିପୁଣି ଡୁବୁଥିଲେ। ତେଲ ଲଗା ଶରୀର, ତଳକୁ ଝୁଲିଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ତିଳ ର ଲଡୁ ଖାଉଥିବା ଦେଖିଲି। ଏହା ସହିତ, ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲି ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି, ଦେଉଳିଆ ଅଗ୍ନି ଅଚାନକ ନିଶ୍ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଜା ହାତୀର ଦନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ପୃଥିବୀ ଫାଟିଯାଇଛି, ଗଛମାନେ ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନେ ଛିଣ୍ଡା ଓ ଧୂଆଁ ହେଉଛନ୍ତି। ରାଜା ଲୋହାର ସିଂହାସନରେ ବସି, କଳା ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧି, କଳା ଓ ହଳଦିଆ ଚର୍ମର ମହିଳାମାନେ ହସୁଥିବା ଦେଖିଲି। ରାଜା ଲାଲ ମାଳା ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଯାଉଥିଲେ। ଏକ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିକୃତ ଆକୃତିର ଦାନବୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଟାଣିନେଉଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାତି ମୁଁ ଦେଖିଲି; ଏଠାରେ କିମ୍ବା ମୁଁ, କିମ୍ବା ରାମ, କିମ୍ବା ରାଜା, କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ—କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ଯାନରେ ଯାଉଛି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଚିତାର ଧୂଆଁ ଦେଖିଥାଏ। ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟ ଭୟରେ ଭରିଯାଇଛି, ମୋ କଣ୍ଠ ଶୁଷ୍କ ଓ ମନ ଅଶାନ୍ତ। କୌଣସି ଭୟର କାରଣ ଦେଖି ନପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଭୟ ଅନୁଭବ ହେଉଛି, ମୋର କଥାରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଛାୟା ଅପରିଚିତ ଲାଗୁଛି। ନିଜ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ସ୍ୱପ୍ନର କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଅବ୍ୟଖ୍ୟାନୀୟ ଚିହ୍ନ ଭାବି ମୋ ହୃଦୟରୁ ଭୟ ଯାଉନାହିଁ।" ଏହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଖାଲ ଅଟିକି ଅୟୋଧ୍ୟାର ମହାନ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଏବଂ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଏବଂ ବରତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଛନ୍ତି; ଦ୍ରୁତ ଯାଆନ୍ତୁ, କାର୍ଯ୍ୟ ଅତି ଜରୁରୀ। ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ମାମାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ ମାମାଙ୍କୁ ବିଶ୍ ଖର୍ବ ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ଦଶ ଖର୍ବ ଦିଆଯାଇଛି।" ଏଠି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ବରତ ମିତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ, ଦୂତମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ସହିତ ପଚାରିଲେ, "ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି କି? କୌଣସି ଅନର୍ଥ ରାମ କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଛି କି? ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଧର୍ମବିଦ୍ ଓ ରାମଙ୍କ ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଧର୍ମଜ୍ଞା ସୁମିତ୍ରା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ମାତା, ସେ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ମୋ ମାତା କୈକୟୀ, ସ୍୵େଚ୍ଛାଚାରିଣୀ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିନୀ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଓ ଅଭିମାନିନୀ, ସେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଏବଂ ସେ କଣ କହିଛନ୍ତି?" ଏପରି ବରତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସେହି ସମୟରେ ଦୂତମାନେ ଆଦର ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମହାବୀର, ଆପଣ ଯାହାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି; ଶ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆପଣଙ୍କୁ ବାଛିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ମିଳୁ।" ଦୂତମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବରତ କହିଲେ, "ମୁଁ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେବି; ଦୂତମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କରୁଛନ୍ତି।" ଏପରି ଦୂତମାନେ ସହିତ କଥାହେବା ପରେ, ବରତ, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ମାମାଠାରେ ଯାଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।