ଯାତ୍ରାଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, ଦୂତମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ କେକୟାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ତୟାରି ନେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଅନୁମୋଦିତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଅପରଟାଳା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳ ଅନୁସରଣ କରି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲି, ମାଳିନୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ ହେଲେ। ତାପରେ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ପଞ୍ଚାଳ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ପଥେ ଏହି ଦୂତମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳର ନଦୀ ଦେଖି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଏହିଭଳି ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ପ୍ରବିତ୍ର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳର ଦେବତାମୟ ଶରଦଣ୍ଡା ନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରୁ ସେମାନେ ନିକୂଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଏକ ପୂଜ୍ୟସ୍ଥଳ ଓ କାମନାପୂରଣ କ୍ଷେତ୍ର। ସେଠାରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ କୁଳିଙ୍ଗା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି, ସଠିକ ସମୟରେ ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟପଦ ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ବୋଧିଭବନରୁ ବହିଥାଏ ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ କରିଥିଲେ। ପଥେ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଳୁ ଦ୍ୱାରା ଜଳପାନ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ବାହ୍ଳୀକ ଭୂମି ଏବଂ ସୁଦାମାନ ପାହାଡ଼ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ନିବାସ, ବିପାଶା ଓ ଶାଲ୍ମାଳୀ ନଦୀ, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ସରୋବର, ଜଳାଶୟ ଓ ଲୁଣ୍ଚ ଦେଖିଲେ। ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ—ସିଂହ, ବାଘ, ମୃଗ, ହାତୀ ଦେଖି, ମହାପଥରେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ତାଙ୍କ ଯାନ ଅଳସି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର—ପର୍ବତସ୍ଥଳୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, କୁଳର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୂତମାନେ ଅଟୁଟ ଦୃଢ଼ତା ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ରାତିରେ ସେହି ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଉଁପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଉନଷ୍ଟିଅଠ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ସେହି ରାତିରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୂତମାନେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଭରତ ଏକ ଅପ୍ରୀତିକର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସକାଳେ, ସେ ସ୍ୱପ୍ନଟିକୁ ମନେ ପକାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସମ୍ବିଧାନ ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିଛି ଗୀତ ଗାଇଲେ, କିଛି ନୃତ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ, ଆଉ କିଛି ନାଟକ ଓ ହାସ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ତଥାପି, ମିତ୍ରମାନେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ ଓ ହସାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଭରତଙ୍କ ମନ ଖୁସି ହେଲା ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ସହ ଉପବେଶିତ, ଭରତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମିତ୍ର, କାହିଁକି ଆପଣ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି?" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଭରତ କହିଲେ, "ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ଶୁଣ। ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ ଦେଖିଲି; ତାଙ୍କ କେଶ ବିଖରିଥିଲା, ଅସାଜସ୍ଥ ଦେଖାଉଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ି ଏକ ମଳିନ ଜଳାଶୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ତାଳୁ ଦ୍ୱାରା ତେଲ ପିଇଥିଲେ, ଦେହ ତେଲରେ ଲପ୍ତ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ତେଲରେ ପୁଣିପୁଣି ଡୁବିଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ତିଳ ମିଶ୍ରିତ ପିଣ୍ଡ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।" "ଏହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ସାଗର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ଅଗ୍ନି ଉପ୍ରକାଶ ହରାଇଛି। ରାଜହସ୍ତୀର ଦନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଅଗ୍ନି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ନିବା ହୋଇଯାଇଛି। ଭୂମି ଚିରିଯାଇଛି, ଗଛମାନେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ଛିଟିଯାଇ ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି। ରାଜା ଏକ ଲୋହା ର ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, କଳାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଳା ଓ ଦାଗ୍ଧ ଚର୍ମ ଥିବା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ହସୁଥିଲେ। ରାଜା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଲାଲ ମାଳା ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଲାଲ ଶାଢ଼ୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ବିକୃତ ଆକୃତି ଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲା।" "ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାତିରେ ମୁଁ ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି; ଶାୟଦ ମୁଁ, ରାମ, ରାଜା କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ। ଯେଉଁ ଲୋକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଯାତ୍ରା କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଚିତାର ଧୂଆଁ ଦେଖେ। ଏହି ଅଶୁଭ ସୂଚନାରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ତୁମକୁ ଆଦର କରିପାରୁନାହିଁ; ମୋ ଗଳା ଶୁଷ୍କ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର।" "ମୁଁ କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ତଥାପି ଭୟ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ମୋ ସ୍ୱର ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଛାୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ ଅପ୍ରୀତି ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଏହି ଅନେକ ଆକୃତି ଓ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଘଟଣାର ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତ ଅବସ୍ଥା ଚିନ୍ତା କରି, ମୋ ହୃଦୟରୁ ଭୟ ଯାଉନାହିଁ।" ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ସପ୍ତତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଭରତ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖଦାୟକ ସ୍ୱପ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ, ଦୂତମାନେ ନିଜ ଶ୍ରାନ୍ତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଅତିଦୁର୍ଗମ ଖାଳ ଅତିକ୍ରମ କରି ରାଜମହଳ ଓ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ଆଦର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ— "ପୂଜାରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ପଠାଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କର, କାରଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ଗ୍ରହଣ କର, ଓ ଏହା ତୁମ ମାମାଙ୍କୁ ଦିଅ।