ଏହି ଉତ୍କଳିତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଆପଣ ଏକ ଅତିବ ଗଭୀର ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣିବେ। ଏହି କଥା ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏକ ଦିନ, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ବଡ ଆଶୁ ଅବସ୍ଥା ରହିଛି। ଶୀଘ୍ର ତାଳରେ ଦୂତମାନେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ସଂଗଠିତ ହେଲେ। ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡାରେ ଚଡ଼ି, ଦୂତମାନେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଅୟୋଧ୍ୟା ରାଜପାଳିକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଦୂତମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ – “ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଯାଉ; ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।” ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଅନୁସାରେ, ଭରତଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ନିବାସର ଖବର କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବେ ନାହିଁ; କେବଳ ରାଘୁବଂଶର ଘରକୁ ଡାକିବା ବିଷୟରେ ଜଣାଇବେ। ଦୂତମାନେ ରାଜା ଓ ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରେଶମ ପୋଷାକ ଓ ଭବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ନେଇବାକୁ ଏବଂ ଯାତ୍ରା ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ଦୂତମାନେ କୈକୟ ଦେଶ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ଦୂତମାନେ ବିଦାୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଶୁରୁ କଲେ। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଅପରଟାଳା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ମାଲିନୀ ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କ୍ରମ କରି ଗଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍କ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ପଞାଳ ଦେଶ ଓ କୁରୁଜଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ଶୁଭ୍ର ଜଳର ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଦେଖି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଭଳି ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାରଦଣ୍ଡା ଦିବ୍ୟ ନଦୀକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ନିର୍ଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଥିଲେ। ନିକୁଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନରେ ପହଁଚି, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ, ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି କୁଲିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ଭିତରିଲେ। ଏହାପରେ ଉଚିତ ସମୟରେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀ, ବୋଧିଭବନରୁ ବହିଥିବା ନଦୀ, ପାସ୍ କଲେ। ସେଠାରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହାତ ଦେଇ ଜଳ ପିଉଥିବା ଦେଖି, ବାହ୍ଳିକ ଦେଶ ଓ ସୁଦାମାନ ପାହାଡ଼ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖି, ବିପାଶା ଓ ଶାଲ୍ମାଳୀ ନଦୀ, ଏବଂ ଅନେକ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଜଳାଶୟ, ଦଳଦ, ତଳାବ ଦେଖିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ, ହାତୀ ଦେଖି, ସେମାନେ ମହାପଥରେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦୂତମାନେ ନିଜ ଯାନ ଥକି ଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ନଗରକୁ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ପହଁଚିଲେ। ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ, ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦୂତମାନେ ଅନ୍ତରାତ୍ମାର ଦୃଢତା ଦେଇ ଏହି ନଗରକୁ ରାତିରେ ପହଁଚିଲେ। ଏଠାରେ ଆପଣ ଶୁଣିବେ ଏଠିବା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନସଠି ଶର୍ଗ। ଏହି ରାତିରେ, ଦୂତମାନେ ନଗରକୁ ପହଁଚିଥିଲେ, ଭରତ ଏକ ଅତି ଅସୁଖଦ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ଭରତ ଏହି ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ମହାରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ପ୍ରିୟ ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ମନ ହଲକା କରିବା ପାଇଁ ସଭାରେ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଏ ଗୀତ ଗାଇଲେ, କିଏ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଅନ୍ୟ କିଏ ନାଟକ ଓ ହାସ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତଥାପି, ଭରତ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତାଙ୍କ ମନେ ଆନନ୍ଦ ଆସିଲା ନାହିଁ। ଏକ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ସଭାରେ ବସି, ଭରତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ – “ମିତ୍ର, କାହିଁକି ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ନେଉନାହିଁ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଭରତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ – “ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ଶୁଣ। ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ଚୁଲ ଓ ଖୋଲା ଚୁଲ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଏକ ମଲିନ ଦଳଦରେ ପଡ଼ୁଥିବା। ସେ ତାଳଦରେ ପଡ଼ି, ମନେ ହସୁଥିବା ପରି, ହାତ ଦେଇ ତେଲ ପିଉଥିଲେ। ତେଲ ଲଗା ଶରୀରରେ, ତିଳର ମଣ୍ଡା ଭୋଜନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଝୁଲାଇ, ପୁନି ପୁନି ତେଲରେ ଡୁବୁଥିଲେ। ଏହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ସାଗର ଶୁଉଁଯିବା, ଚନ୍ଦ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା, ତେଜ ଅଗ୍ନି ଅଚିରେ ଶମିତ ହେବା। ରାଜା ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ତେଜ ଅଗ୍ନି ଶମିତ ହେଲା। ଭୂମି ଫାଟି ଯିବା, ଅନେକ ଗଛ ଶୁଉଁଯିବା, ପାହାଡ଼ ଛିଟି ଓ ଧୂଆଁ ଚାଲିଯିବା। ରାଜା ଲୋହାର ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, କଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, କଳା ଓ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ନାରୀମାନେ ହସୁଥିଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଯାଉଥିଲେ, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ଏହା ଦେଖିଲି, ଏକ ଲାଲ ପୋଷାକର ନାରୀ, ବିକୃତ ଆକୃତିର ଦୂତି, ରାଜାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ରାତିରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି – ମୁଁ, ରାମ, ରାଜା କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ। ଏକ ମଣିଷ ଯଦି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ଯାନରେ ଯାତ୍ରା କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ମଶାନର ଧୂଆଁ ଦେଖିଥାଏ। ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି, ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ମୋର କଣ୍ଠ ଶୁଉଁଯିବା ଦେଖି, ମନ ଅଶାନ୍ତ। ମୁଁ କୌଣସି ଭୟର କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭୟ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ମୋର ଶବ୍ଦ ତୀବ୍ରତା ହରାଇଛି, ମୋର ଛାୟା କମିଯାଇଛି। ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରତି ଅସହ୍ୟତା ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯଦିଓ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ଅନେକ ରୂପ ଓ ଅପୂର୍ବ ଧାରାରେ ଆସିଥିବା ଏହି ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି, ବଡ ଭୟ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଯାଉନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ଅଜଣା ଆକୃତିର ଚିନ୍ତା କରି। ଏଠି ଶୁଣିବେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତରଠି ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଗୌରବମୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ।