ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ଅଶୋକ ଏବଂ ନନ୍ଦନ—ତମେ ସମସ୍ତେ ଆସ; ମୁଁ ତମକୁ କିଛି ଦରକାରୀ କଥା କହିବି।” ସେମାନେ ନିଜ ଶୋକକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଏକାଦେଶର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ରାଜଧାନୀ ଓ ରାଜମହଳକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ମିଳିଲା। ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଭରତଙ୍କୁ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇବାକୁ କହିଲେ: “ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଆସ; ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।” ବସିଷ୍ଠ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଦେଲେ—“ଭରତଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଇଟି କଥା କେବେ ବି କହିବ ନାହିଁ: ଏହା ଯେ ରାମ ଅତିବାସକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପିତା ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। କେବଳ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଦିଅ—ଘରକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଳିଆସ।” ସେହି ସହିତ, ରାଜା ଓ ଭରତ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଲଙ୍କାର ନେଇ ଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ। ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଦୂତମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ ଓ ତୟାରି ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରସ୍ଥାନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ସେମାନେ ଆତୁର ହୃଦୟରେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦୀର୍ଘ ଅପରଟାଳା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳ ଅନୁସରି, ସେମାନେ ମାଳିନୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ ହେଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପଉଁଚି ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶ ଓ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ମାନସିକ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଦୂତିୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହିପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦୂତମାନେ ଦେବତାମୟ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରଦଣ୍ଡା ନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଓ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ। ପରେ ଇଛାପୂରଣ ନିକୂଳ ଉଦ୍ୟାନରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଠି ପ୍ରଣାମ କରି, କୁଳିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ପିତୃପୂଜିତ ପବିତ୍ର ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀ, ଯାହା ବୋଧିଭବନରୁ ବହିଥାଏ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବେଦଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତଳେ ହାତ ଦେଇ ଜଳ ପାନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି, ବାହ୍ଲୀକ ଦେଶ ଓ ସୁଦାମାନ ପର୍ବତ ଅଟୁଟ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସ, ବିପାଶା ଓ ଶାଲ୍ମାଳୀ ନଦୀ, ଅନେକ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ତଳାବ, ଜଳାଶୟ ଓ ଦଳାନ ଦେଖିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ହାତୀ ଦେଖି, ମହାମାର୍ଗ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ମାଲିକଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୂତମାନେ ବିଳମ୍ବ ନକରି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାହାଡ଼ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମାଲିକଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ, କୁଳର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେମାନେ ରାତିରେ ହିଁ ସେଇ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠିଏ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନସଠିଅଠି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସେଇ ରାତି ଯେତେବେଳେ ଦୂତମାନେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଭରତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ସେଇ ସ୍ୱପ୍ନ ସ୍ମରଣ କରି, ମହାନ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଅଶାନ୍ତି ଦେଖି, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଆସି, ମଣ୍ଡଳୀରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଛି ମଣିଷ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଆଉ କିଛି ନାଟକ ଓ ହାସ୍ୟରସର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାନ ଭରତ, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦୟାଳୁ ଶବ୍ଦ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ। ଏମିତି ଏକ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ସମ୍ମିଳିତ ବୃନ୍ଦରେ ବସି, ଭରତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମିତ୍ର, ତୁମେ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ?” ଭରତ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋ ଉପରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ସେହି କାରଣ ଶୁଣ। ଏକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛି। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ମୋ ପିତା, ଚୁଲି ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ି, ଏକ ଅପବିତ୍ର, ମଳିନ ଜଳରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେଠି ସେ ମଳିନ ଜଳରେ ଭାସୁଥିବା, ହାତରେ ତେଲ ଧରି ଖାଉଥିବା ଦେଖିଲି, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ହସୁଥିଲେ। ତାପରେ, ତିଳର ଲଡ଼ୁ ଖାଇ, ମୁଣ୍ଡ ଝୁଲାଇ, ଦେହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଲରେ ଲପେଟା ହୋଇ, ପୁଣିପୁଣି ତେଲରେ ଡୁବିଯାଉଥିଲେ। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସାଗର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ନିଶ୍ୱାସିତ ହୋଇଯାଇଛି। ରାଜାଙ୍କ ହାତୀର ଦନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଅଗ୍ନି ନିଶ୍ୱାସିତ। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଭୂମି ଫାଟିଯାଇଛି, ଅନେକ ଗଛ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ଛିଟିଯାଇ ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି। ରାଜା କଳା ଭସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଇସ୍ପାତ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, କଳା ଓ ଅରୁଣ ରଙ୍ଗର ମହିଳାମାନେ ହସୁଥିଲେ। ସେ, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଲାଲ ଶାଢ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିକୃତ ଆକୃତିର ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଛି। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ରାତି ମୁଁ ଦେଖିଲି; ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ମୁଁ, ରାମ, ରାଜା କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଯିବେ, ଶୀଘ୍ର ଶବଦାହର ଧୂଆଁ ଦେଖିଥାଏ। ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତ, ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଉନାହିଁ; ମୋ ଗଳା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ମନ ଅସ୍ଥିର। କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ତଥାପି ଭୟଭୀତ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ମୋ ସ୍ୱର ନିର୍ଜ୍ଜୀବ ହୋଇଯାଇଛି, ଛାୟା କ୍ଷୀଣ। ମୁଁ ନିଜୁକୁ ଅପ୍ରିୟ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯଦିଓ କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ଅପଶକୁନ ଦୁର୍ଦ୍ୱିନ୍ନ ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଅବୁଝି ବେଶ ଚିନ୍ତା କରି, ମୋର ମନରୁ ଭୟ ଯାଉନାହିଁ।