ପବିତ୍ର ଓ ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଂଶରେ ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଯେତେବେଳେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଘଟୁଥିଲା, ତେଣୁ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ସମସ୍ତ ମିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ବର୍ତ୍ତମାନ ଭରତ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ରାଜଧାନୀରେ, ରାଜମହଳରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଦେରି କାହିଁକି? ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ତ୍ୱରିତ ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯାଆନ୍ତୁ।” ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଉପଯୁକ୍ତ, ଦୂତମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଆଉ କହିଲେ, “ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ଅଶୋକ ଏବଂ ନନ୍ଦନ—ତମେ ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ା ନେଇ ରାଜଧାନୀ ଏବଂ ରାଜମହଳକୁ ଯାଅ, ଦୁଃଖକୁ ପଛେଇ ଭରତଙ୍କୁ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦିଅ: ‘ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ପଠାଇଛନ୍ତି। ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଯାଅ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।’ କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ଘଟିଛି ବୋଲି କିଛି କହିବ ନାହିଁ। ମାତ୍ର ରଘୁବଂଶର ଗୃହକୁ ଡାକିବା ନିମନ୍ତେ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦିଅ। ରାଜା ଏବଂ ଭରତ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ ଯାଅ।" ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିବା ପରେ, ସେଇ ଦୂତମାନେ ଯାତ୍ରାଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସେବନ କରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ କୈକୟ ଦେଶ ପାଇଁ ତାଲିଛନ୍ତି। ବିଦାୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଲମ୍ବା ଅପରଟାଳା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳ ଧାରି, ମଧ୍ୟରେ ମାଳିନୀ ନଦୀ ପାର୍ ହେଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମକୁ ପଞାଳ ଦେଶ ଏବଂ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାଇଲେ। ସେମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦେଖି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଚାଲିଲେ। ସ୍ଫଟିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଶରଦଣ୍ଡା ନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଲୋକ ରହିଥିଲେ। ନିକୂଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହୁଏ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ପ୍ରଣାମ କରି, କୁଳିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀ, ପୂର୍ବଜମାନେ ପୂଜିଥିବା ନଦୀ, ଯାହା ବୋଧିଭବନରୁ ବହୁଛି, ସେଠାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ। ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଳ ଚୁଲିରେ ପିଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାହ୍ଲୀକ ଦେଶ ଏବଂ ସୁଦାମାନ ପର୍ବତ ଦେଇ ଯାଇଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସ, ବିପାଶା ଏବଂ ଶାଲ୍ମାଳୀ ନଦୀ ଦେଖି, ଅନେକ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଝିଲି, ବିଲ ଦେଖିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ, ହାତୀ ଦେଖି, ସେମାନେ ମହାପଥ ଧାରି ନିଜେ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଲମ୍ବା ଯାତ୍ରାରେ ଘୋଡ଼ା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବା ସତ୍ୱେ, ସେମାନେ ବିଳମ୍ବ ନକରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତପଦ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମାଲିକଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ, ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦୂତମାନେ ଅବିରତ ଏବଂ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ରାତିରେ ସେଇ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଇ ରାତିରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୂତମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଭରତ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅତି ଅସୁଖଦ୍ଦାୟକ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେବା ପରେ, ସେଇ ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱପ୍ନ ମନେପକାଇ ରାଜପୁତ୍ର ଭରତ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ମନ ହଲକା କରିବାକୁ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହିଲେ। କେହି ସଙ୍ଗୀତ ବଜାଇଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଆଉ କେହି ନାଟକ ଏବଂ ହାସ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଆସ୍ତିକ ଭରତ, ମିତ୍ରମାନେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ଲାଗିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ସବୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ପଚାରିଲେ, “ମିତ୍ର, ତୁମେ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁନାହାଁ?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଭରତ କହିଲେ, “ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ଶୁଣ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଉପରେ କେମିତି ଆସିଛି, କହୁଛି। “ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ମୋ ପିତା ଅସଜ୍ଜିତ, ଖୋଲା କେଶ, ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗରୁ ପଡ଼ି ଏକ ଅପବିତ୍ର କାଦୁଆ ଝିଲିରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେଠି ସେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ତେଲ ତୁଳିବା ଦେଖି, ପୁନିପୁନି ହସୁଥିବା ପରି ଅପବିତ୍ର ଝିଲିରେ ଭାସୁଥିଲେ। ପରେ ସେ ତିଳର ତାରା ଭାତ ଖାଇ, ମୁଣ୍ଡ ଝୁଲାଇ, ଶରୀର ସମଗ୍ରେ ତେଲ ଲଗାଇ, ପୁନିପୁନି ତେଲରେ ଡୁବୁଥିଲେ। ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ସାଗର ଶୁଷ୍କ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଯାଇଛି। ରାଜା ହାତୀର ଦାଢ଼ି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ନିମିଳିଗଲା। ମୁଁ ଦେଖିଲି ଭୂମି ଫାଟିଗଲା, ଅନେକ ଗଛ ଶୁଷ୍କ, ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଚିଁଡ଼ା ଓ ଧୂଆଁ ହେଉଛି। “ଲୋହା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ରାଜାକୁ କଳା ଓ ପିତା ଚର୍ମର ମହିଳାମାନେ ହସୁଥିଲେ। ରାଜା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଧା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ। ମୋତେ ଲାଗିଲା, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସୀ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଛି।” ଏଭଳି ଭୟାନକ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ଭରତଙ୍କ ହୃଦୟ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।