ଏହି ଜଗତରେ ଯଦି ରାଜା ନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଯିବା, କିଛି ଜଣାଯିବ ନାହିଁ—ଭଲ ଓ ମନ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ତ୍ଵରଣା କରିବା ପାଇଁ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏଠାରେ ମହାନ ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ, ଯେପରି ଉପସାଗର ତାହାର ସୀମାରେ ରହେ। ଏହି ଭାବରେ, ଦ୍ୱିଜାତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆପଣ, ଆମର ଆଚରଣ ଦେଖିଲେ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ରାଜା ବିନା ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ହୋଇଯାଇଛି; ଦୟାଳୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁପୁତ୍ର ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ବିଶିଷ୍ଟ ରାମାୟଣର ଅଠାଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ବସିଷ୍ଠ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିକଟେ କହିଲେ—"ବର୍ତ୍ତମାନ ଭରତ ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କର ନଗରରେ, ରାଜ୍ୟ ମହଳରେ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହ ବହୁତ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦ୍ରୁତ ଦୂତମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଶୀଘ୍ର ଗୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇମାନେ ଉପରେ ଆଣିବାକୁ ଯିଅନ୍ତୁ—ଆଉ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?" ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯିଅନ୍ତୁ"। ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ପୁନି କହିଲେ—"ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ଅଶୋକ ଓ ନନ୍ଦନ—ଆସନ୍ତୁ, ମୁଁ କହିବାକୁ ଯାଉଛି କି କରିବା ଉଚିତ।" "ଏବେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟ ମହଳକୁ ଯିଅନ୍ତୁ, ଶୀଘ୍ର ଗୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବେଦନାକୁ ପଛରେ ରଖି, ଭରତଙ୍କୁ ମୋର ପକ୍ଷରୁ ଏହି କଥା କହିବା—'ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ତ୍ୱରାନ୍ତ ଚାଲିଯିଅ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରି ମାମଲା ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।'" "କିନ୍ତୁ ଭରତଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବେ ନାହିଁ—ରାମ ନିବାସିତ ହୋଇଯିଛନ୍ତି, ବାପା ଚଳିଯିଛନ୍ତି—ଏହା ଏକ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଅଟୁଟ ରଘୁବଂଶର ଘରକୁ।" "ଶୀଘ୍ର ରାଜା ଓ ଭରତ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ରେଶମ ପୋଷାକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭୂଷଣ ନେଇଯିଅ।" ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଦୂତମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, କେକୟା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସ୍ୱୀକୃତ ଗୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ। ପ୍ରସ୍ଥାନ କ୍ରିୟା କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଦୂତମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦୀର୍ଘ ଅପରଟାଳା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଯାଇ, ମାଳିନୀ ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟରେ ପାର କଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ଉପରେ ଯାଇ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇ ପଞ୍ଚାଳ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚି, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଭରିଥିବା ନଦୀ ଦେଖି, ଦୂତମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଏଭଳି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଦିବ୍ୟ ଶରଦଣ୍ଡା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ପକ୍ଷୀ ଓ ଲୋକ ଥିଲେ। ନିକୂଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନରେ ଗଲେ, ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଥାନ, ସେଠାରେ ପ୍ରଣାମ କରି କୁଲିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମୟ ଠିକ୍ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ପିତୃମାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ, ଏହା ବୋଧିଭବନ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଳ ତଳେ ହାତ ଦେଇ ପିଇଥିଲେ, ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ବାହ୍ଳୀକ ଭୂମି ଓ ସୁଦାମାନ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସ, ଭିପାଶା ଓ ଶାଲ୍ମାଳୀ ନଦୀ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ପୋକରି, ଝିଲି, ଜଳକୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ହାତୀ ଦେଖି, ସେମାନେ ମହାପଥରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ନିଜ ମାଲିକଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ଏହି ଦୂତମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଗୋଡ଼ା ଥକିଗଲା ଥିଲେ, ତଥାପି ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଓ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମାଲିକଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅଞ୍ଚଳର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦୂତମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ରାତିରେ ଏହି ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନ୍ନତି ଲାମ୍ପିକୀ ରାମାୟଣର ଉନ୍ନସଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସେ ରାତିରେ, ଦୂତମାନେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଭରତ ଏକ ଅପ୍ରିୟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ। ସେ ରାତି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଏହି ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱପ୍ନ ଚିନ୍ତା କରି, ମହାନ ରାଜାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭରତ ଭୟ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି, ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ, ସଭାରେ କଥା କହିଲେ। କିଛି ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଆଉ କିଛି ଅନ୍ୟ ଅଭିନୟ ଓ ହସ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଭରତ, ମିତ୍ରମାନେ ଭଲ କଥା କହିବା ଓ ହସ୍ୟ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ଏକ ନିକଟ ମିତ୍ର, ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ବସି, ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମିତ୍ର, କାହିଁକି ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ?" ସେ ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ମିତ୍ରକୁ ଭରତ କହିଲେ, "ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ଶୁଣ।" "ମୁଁ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲି—ମୋ ବାପା, ବିନା ଚୁଡ଼ା, ବିକଳ କେଶ, ଏକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ଏକ ଅପବିତ୍ର ଦଳ ଓ ମଳିନ ପୋକରିକୁ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସେ ଏହି ଅପବିତ୍ର ପୋକରିରେ ଉପରେ ଭାସୁଛନ୍ତି, ପୁନିପୁନି ହାତରେ ତେଲ ଖାଉଛନ୍ତି, ହସୁଛନ୍ତି।" "ତେଲ ଲଗାଇ ଶିର ନମି ଏବଂ ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଲରେ ଲିପ୍ତ, ସେ ତେଲରେ ପୁନିପୁନି ବିଲିନ ହେଉଛନ୍ତି; ତାପରେ ତିଳର ଉପରେ ଚାଲି ଚାଉଳ ଖାଉଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ନିର୍ବାନ ହୋଇଯାଇଛି।" "ରାଜା ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ନିର୍ବାନ ହୋଇଯାଇଛି।" "ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଭୂମି ଫାଟି ଯାଇଛି, ବହୁ ଗଛ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଗି ଧୂଆଁ ଓଉଡ଼ୁଛି।" ଏଭଳି ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ଭରତ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଅନ୍ତରରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।