ଏକ ସମୟର କଥା, ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ନେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ରାଜା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ପ୍ରତିକ; ରାଜା ଉତ୍ତମ କୁଳର ଅନୁସୂତି; ରାଜା ମା ଓ ବାପା ସମାନ; ରାଜା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଉପକାରୀ।" ଏହି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ଯମ, କୁବେର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବଳଶାଳୀ ବରୁଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାନ୍ତି। ଯଦି ରାଜା ନଥାନ୍ତି, ଏହି ସଂସାର ଅନ୍ଧକାରରେ ବଡ଼ିଯାନ୍ତା, ସେଠି କିଛି ବୁଝିବାକୁ ମିଳିନଥାନ୍ତି, କାରଣ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭେଦ ରାଜା ଦେଖାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମହାସାଗର ସେମିତି ତାଙ୍କର ସୀମାରେ ରହିଥାଏ। ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, "ଆମ ଚରିତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ଏକ ରଜ ନଥିବା ଜଙ୍ଗଳ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି; ଦୟାଳୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁପୁତ୍ର ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।" ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଠଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବସିଷ୍ଠ ଏହି କଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବର୍ତ୍ତମାନ ଭରତ ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କର ନଗର ରାଜମହଳରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ସୁଖରେ ବସିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାରେ ଯାଇ, ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଆଣିବା ଉପରେ ଲମ୍ବିବା କାହିଁକି?" ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, "ହଁ, ଦୂତମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ।" ବସିଷ୍ଠ ଆଉ କହିଲେ, "ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ଅଶୋକ, ନନ୍ଦନ—ତମେ ଆସ, ମୁଁ କହିବାକୁ ଚାହେଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ।" "ତମେ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ମାମାଙ୍କର ନଗର ଓ ରାଜମହଳକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଭରତଙ୍କୁ ମୋର ପକ୍ଷରୁ କହିବା, 'ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ପଠାଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଯାଉ; ଏକ ଅତି ଆବଶ୍ୟକ କାମ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।'" "କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବାନି—ରାମ ନିବାସ ଗଲେ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ବାପା ଚଳିଗଲେ। କେବଳ ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେବା। ରାଜା ଓ ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ରେଶମ ଶାଡ଼ି ଓ ଚମତ୍କାର ଭୂଷଣ ନେଇ ଯିବା।" ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଭୋଜନ କରି, ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ତାଲି ଦେଇ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଯାତ୍ରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରି, ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦୀର୍ଘ ଅପରଟାଳା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳ ଦେଖି, ମାଲିନୀ ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପଞାଳ ଦେଶକୁ ଯାଇ, କୁରୁଜଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦୂତମାନେ ପ୍ରମାଣ ଜଳ ଭରିଥିବା ଝିଲି, ନଦୀ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଶାରଦଣ୍ଡା ନଦୀକୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଓ ଲୋକ ଥିଲେ, ନିକୂଳ ବନକୁ ଯାଇ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ପ୍ରଣାମ କରି, କୁଲିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସଠିକ୍ ସମୟରେ, ପିତୃପୂତିକ ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀ, ଯାହା ବୋଧିଭବନରୁ ବହିଥାଏ, ସେଠି ପହଞ୍ଚିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଜଳ ଚିପି ଖାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ବାହ୍ଲିକ ଦେଶ ଓ ସୁଦାମାନ ପାହାଡ଼ ପାର କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖି, ବିପାଶା ଓ ଶାଲମାଳୀ ନଦୀ, ନଦୀ, ଝିଲି, ତଳ, ଜଳାଶୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶିଘ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ହାତୀ ଦେଖି, ସେମାନେ ମହାପଥରେ ଚାଲିଲେ, ମାଲିକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଦୂତମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ତାଙ୍କର ଯାନ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ତଥାପି ଶୀଘ୍ର ନଗର ଓ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ମାଲିକଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ, ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୂତମାନେ ଦିନ ରାତି ଅନ୍ୟତମ ଅନୁସ୍ଥାନ କରି, ଏହି ନଗରକୁ ରାତି ଦିନ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନସଂଖ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସେହି ରାତି, ଦୂତମାନେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଭରତ ଏକ ଅସୁମଧୁର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ। ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେହି ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ମନେ ପକାଇ, ମହାରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେମାନେ ଭରତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଆସିଲେ, ଅନେକ ଗପ, କଥା କହିଲେ। କେହି ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲିଲେ, କେହି ନାଚିଲେ, କେହି ଅନେକ ନାଟକ ଓ ହାସ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ତଥାପି, ଉତ୍ତମ ଭରତ ମିତ୍ରମାନେ ଦୟା କଥା କହି, ହାସ୍ୟ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମିଳିଲାନି। ଏକ ମିତ୍ର, ସମ୍ବିଧାନ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଭରତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମିତ୍ର, ତୁମେ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ ନେଉନାହିଁ?" ଭରତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ଶୁଣ। ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ବିକଳ ଓ ଖୋଲା ଚୁଳ ରଖି, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଏକ କାଦା ମଳିନ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସେ ଏହି ମଳିନ ତଳରେ ଭାସୁଛନ୍ତି, ହାତରେ ତେଲ ଚୁପି ଚୁପି ପିଉଛନ୍ତି, ପୁନିପୁନି ହସୁଛନ୍ତି। ତେଲ ଲଗା ଶରୀର, ତଳ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ, ତିଳର ଚାଉଳ ଦେଉଥିବା ଦେଖିଲି, ପୁନିପୁନି ତେଲରେ ଡୁବିଯାଉଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସମୁଦ୍ର ଶୁଖାଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଅଚିରେ ନିମିଳିଯାଇଛି।" ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱପ୍ନ ଭରତଙ୍କୁ ଅତି ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲା।