ଏକ ରାଜ୍ୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧନୀ ଓ କୃଷି କିମ୍ବା ପଶୁପାଳନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନିର୍ଭୟରେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲି ରାତିରେ ଶୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏମିତି ଏକ ଦେଶରେ ରାଜା ନଥିଲେ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ହାତୀମାନେ ଷାଷ୍ଟି ବର୍ଷ ବୟସରେ ରାଜପଥରେ ଚାଲିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜା ନଥିଲେ, ଧନୁର ତଣୁଣା ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦେଶରେ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିରାପଦରେ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏକାକୀ ତପସ୍ବୀ ନିଜ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ଚାଲିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ନ ମୁନିମାନେ ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି। ଏଠାରେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ମଙ୍ଗଳ ରହେ ନାହିଁ, ସେନା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଟୁଟ ରହିପାରେ ନାହିଁ। ଏମିତି ଦେଶରେ ମହାନ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ରେ ଶୋଭିତ ଲୋକମାନେ ଦ୍ରୁତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କ୍ଷେତ୍ର କିମ୍ବା ଉଦ୍ୟାନରେ ସଫଳ ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମାଳା, ମିଠା ଓ ବଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ବସନ୍ତ ଋତୁର ଗଛମାନଙ୍କ ପରି ଜଗମଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ଏମିତି, ଯେପରି ନଦୀ ଜଳ ବିହୀନ, ଜଙ୍ଗଲ ଘାସ ବିହୀନ, ଗାଁ ଗୋପାଳ ବିହୀନ ହୁଏ। ଯେପରି ରଥର ଚିହ୍ନ ଧ୍ୱଜ, ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ ଧୂଆଁ, ସେପରି ରାଜା ଆମ ପାଇଁ ଧ୍ୱଜ, ଏଠାରୁ ଦିବ୍ୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ। ରାଜା ନଥିଲେ, କାହାର କିଛି ଅଛି ନାହିଁ; ମାଛମାନେ ଯେପରି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଖାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ଲୋକମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଦମନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିବେ, ନାସ୍ତିକ, ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି ସରିର ପାଇଁ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେପରି ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ମୂଳ। ରାଜା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ; ସେ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଅଂଶ; ସେ ମା ଓ ବାପା ସମାନ; ସେ ଲୋକଙ୍କର ଉପକାରୀ। ଯମ, କୁବେର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ପ୍ରବଳ ବରୁଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଯଦି ରାଜା ନଥାନ୍ତି, ଏହି ସଂସାର ଅନ୍ଧକାର ହେଉଥାନ୍ତା, କିଛି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ। ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ନିଜ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ସେପରି ମହାନ ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ରହିଲେ, ଆମେ ସବୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ରାଜା ବିନା ଜଙ୍ଗଲ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି; ଦାନଶୀଳ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିପରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—"ବର୍ତ୍ତମାନ ଭରତ ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କ ନଗର ଓ ରାଜପୁରୀରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନକୁ ନେଇ ଆସନ୍ତୁ; ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?" ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଅବଶ୍ୟ, ଦୂତମାନେ ଯିବେ।" ବସିଷ୍ଠ ପୁନି କହିଲେ, "ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ଅଶୋକ ଓ ନନ୍ଦନ, ତମେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ନେଇ ରାଜପୁରୀକୁ ଯାଅ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଭରତଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ— 'ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଉଛନ୍ତି; ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଆସ; ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।' କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ବନବାସ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବେ ନାହିଁ; କେବଳ ଏହି ଡାକ ପ୍ରସଙ୍ଗ କୁହ। ରାଜା ଓ ଭରତ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ ଯାଅ।" ଏହି କଥା ପରେ, ଦୂତମାନେ ଯାତ୍ରାଯୋଗ୍ୟ ଭୋଜନ କରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଯଥାବିଧି ବିଦାୟ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଦୀର୍ଘ ଅପରଟାଳା ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇ, ମାଳିନୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ତାପରେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶ ଓ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ସରୋବର, ନଦୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦେଖି, ଦୂତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୂତମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଦିବ୍ୟ ଶରଦଣ୍ଡା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଓ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥାଏ। ପରେ ନିକୂଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ, ଯେଉଁଠାରେ ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହୁଏ, ସେଠାକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି, କୁଳିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ବୋଧିଭବନରୁ ବହୁତିବା ପିତୃପୂଜ୍ୟ ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାହାଠାରେ ତଳେ ହାଥରେ ଜଳ ପିଇଥିବା ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି, ବାହ୍ଳୀକ ଦେଶ ଓ ସୁଦାମାନ ପର୍ବତ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁର ନିବାସ, ବିପାଶା ଓ ଶାଲ୍ମାଳୀ ନଦୀ ଦେଖି, ଅନେକ ନଦୀ, ସରୋବର, ଜଳାଶୟ, ମାର୍ଶ ଓ ପୋଖରୀ ଦେଖି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।