ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ନଥିଲେ, ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ କଥାକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧୁର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜା ନଥିଲେ, ଶୃଙ୍ଗାରିକା ମହିଳାମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବଗିଚାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଖେଳ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏମିତି ରାଜ୍ୟରେ, ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ତୀବ୍ର ଗତିର ଯାନରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ହୁଏନି। ଧନୀ, କୃଷକ, ଗୋପାଳକମାନେ ତାଙ୍କର ଘର ଦ୍ୱାର ଖୋଲି ରାତିରେ ନିର୍ଭୟରେ ଶୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜା ନଥିଲେ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ହାତୀମାନେ ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନି। ଧନୁଷ ତାଣିବା ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେନି। ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା କରି ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିବେ। ଏକାକୀ ତପସ୍ବୀ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟରେ ଚାଲିପାରିନାହାନ୍ତି, ନାହିଁ କୌଣସି ଋଷି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି। ଏମିତି ରାଜ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଓ କ୍ଷେମ ରହେନି, ସେନା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରେନି। ଲୋକମାନେ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଶୁଭ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ନେଇ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ କୃଷ୍ଣ ଅଥବା ଉଦ୍ୟାନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ନିୟମିତ ଲୋକମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମାଳା, ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ଓ ସୁଗନ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ବସନ୍ତ ଋତୁର ଗଛମାନେ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଳ ବିନା ନଦୀ, ଘାସ ବିନା ଅରଣ୍ୟ, ଗୋପାଳ ବିନା ଗାଈ, ସେପରି ରାଜା ବିନା ରାଜ୍ୟ। ରଥର ଚିହ୍ନ ପତାକା, ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ ଧୂଆଁ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଆମ ପତାକା, ଯିଏ ଏଠାରୁ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ରାଜା ନଥିଲେ କାହାର କିଛି ନଥାଏ, ମାଛମାନେ ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନୋଁକୁ ଖାଅନ୍ତି, ସେପରି ଲୋକମାନେ ଏକାଉଁକୁ ଏକାଉଁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ନୀତି ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି, ନାସ୍ତିକ, ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ଶାସିତ ହୋଇ ନୀତିରେ ଆସନ୍ତି। ଯେପରି ଦେହ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟି ଦିନେ ରହେ, ସେପରି ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଆଧାର। ରାଜା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ, ରାଜା ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଉତ୍ସ, ରାଜା ମାତା ଓ ପିତା, ରାଜା ଲୋକଙ୍କ ଉପକାରକ। ଯମ, କୁବେର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବଳଶାଳୀ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯଦି ରାଜା ନଥାନ୍ତି, ଏହି ସଂସାର ଅନ୍ଧକାର ହେଇଯିବା, ଭଲ ଓ ଖରାପ ବିଚ୍ଛେଦ କରିବା ଲୋକ ରହିବେ ନାହିଁ। ମହାନ ରାଜା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁ, ଯେପରି ସାଗର ତାଙ୍କର ସୀମାରେ ରହେ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଆମ ଆଚରଣ ଦେଖି ଏହି ରାଜ୍ୟ ରାଜା ବିନା ଜଙ୍ଗଲ ପରି ହୋଇଯାଇଛି; ଦାନଶୀଳ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମହାନ ବାଳ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଠଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— "ବର୍ତ୍ତମାନ ଭରତ ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କ ନଗର ଏବଂ ରାଜମହଳରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ସୁଖରେ ବସୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ତିବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯାଆନ୍ତୁ, ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।" ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହଁ, ସେମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ।" ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ପୁଣି କହିଲେ— "ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ଅଶୋକ, ନନ୍ଦନ—ତମେ ସମସ୍ତେ ଆସ, ମୁଁ କଣ କରିବା ଦରକାର, ତାହା କହିବି।" "ତମେ ତିବ୍ର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଶୀଘ୍ର ନଗର ଓ ରାଜମହଳକୁ ଯାଅ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଏହି କଥା ଭରତଙ୍କୁ ମୋ ନାମରେ କହିଦିଅ— 'ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ଯାଅ, ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।' କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦିଆଯାଇଛି ବା ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି—ଏହି କଥା କିଛି କହିବା ନାହିଁ; କେବଳ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଅ।" "ରାଜା ଓ ଭରତ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ ଯାଅ।" ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ତୟାରି କଲେ। ବିଦାୟ ଆଚାର କରି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଦୂତମାନେ ତିବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲି ପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଲମ୍ବା ଅପରଟାଳା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳ ଧାରି ଚାଲି, ମାଳିନୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ପାର ହେଲେ। ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପଶ୍ଚିମକୁ ଚାଲି ପଞ୍ଜାଳ ଦେଶରେ ପହଞ୍ଚି, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଲିକ ଓ ଶୁଭ୍ର ଜଳର ନଦୀ ଦେଖି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦିବ୍ୟ ସରଦଣ୍ଡା ନଦୀ ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଓ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲେ। ନିକୂଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ, ଯାହା ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରିଥାଏ, ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୂତମାନେ କୁଳିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।