ମହାନ ରାଜା ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚଳିଗଲେ। ରାମ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶରଣ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଭରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନ, ଦୁହେଁ ତପସ୍ୱୀ ସ୍ୱଭାବର, କୈକୟ ଦେଶରେ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ରାଜଭବନରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ, ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଶାସକ ନ ଥିଲେ ଦେଶ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ, ତେଣୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କାହାକୁ ଏଠାରେ ଆଜି ରାଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘ ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷା ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏମିତି ଦେଶରେ ଚାଷୀମାନେ ବିଉ ଛିଟନ୍ତି ନାହିଁ, ପୁଅ ବାପାଙ୍କୁ ଶୁଣେ ନାହିଁ, ଜିଅ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାନେ ନାହିଁ। ଏହି ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଶରେ ଧନ ନାହିଁ, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏଉଁଥିରେ ସତ୍ୟ କିପରି ରହିପାରିବ? ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ ଲୋକେ ସଭା ଘର ତିଆରି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦରେ ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଘର ବନାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୃଥକ୍ତାରେ ନିୟମିତ ତାପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ବିଧି ନ କରନ୍ତି। ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଧନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଅଭିନେତା, ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା, ଉତ୍ସବ ଓ ସମାରୋହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କଥାପ୍ରେମୀମାନେ ରମ୍ୟ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି ନାହିଁ। ଅଳଙ୍କୃତ କନ୍ୟାମାନେ ଉଦ୍ୟାନରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଖେଳନ୍ତି ନାହିଁ। ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ତୀବ୍ର ରଥରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଧନୀ ଓ କୃଷିକାରୀମାନେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଘୁମନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ରାଜା ନଥିଲେ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ହାତୀମାନେ ରାଜପଥରେ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ। ଧନୁର ତଣ୍ଡ ଝଙ୍କାର ବା ତୀର ଛାଡ଼ିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ। ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଏକା ତପସ୍ୱୀ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଚାଲିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଋଷି ଗୃହକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ସୁରକ୍ଷା ଓ କ୍ଷେମ ରହେ ନାହିଁ, ସେନା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ସଜି ଲୋକେ ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ଉଦ୍ୟାନରେ ଧନୀ ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ନିୟମିତ ଲୋକେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମାଳା, ମିଠା ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ତିଆରି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ବସନ୍ତର ଗଛ ପରି ଚମକନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଳ ବିନା ନଦୀ, ଘାସ ବିନା ଅରଣ୍ୟ, ଗୋପାଳ ବିନା ଗାଈ, ସେପରି ରାଜା ବିନା ରାଜ୍ୟ। ଯେପରି ଧ୍ୱଜ ରଥର ଚିହ୍ନ, ଧୂଆଁ ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ, ସେପରି ରାଜା ଆମ ପାଇଁ ଧ୍ୱଜ ସମାନ, ଯିଏ ଏଠାରୁ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ କିଛି କାହାର ନୁହେଁ, ମାଛମାନେ ଯେପରି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଖାଉଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ହେବେ। ଯେମାନେ ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି, ନାସ୍ତିକ, ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ନିୟମିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦେହ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟି ଯେପରି ଅବିରତ କାମ କରେ, ସେପରି ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ଆଧାର। ରାଜା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ, ରାଜା ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଚିହ୍ନ, ରାଜା ମାତା ଓ ପିତା ସମାନ, ରାଜା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଉପକାରୀ। ଯମ, କୁବେର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜା ଠାରେ ହାରିଯାନ୍ତି। ରାଜା ନଥିଲେ, ଏହି ସଂସାର ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଯିବ, ଭଲ ଓ ଖରାପ ବିଭେଦ କରିହେବ ନାହିଁ। ମହାନ ରାଜା ଯେଉଁଯେଉଁଯିଏ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ସୀମାରେ ରହେ। ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଆମ ଚରିତ୍ର ଦେଖି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ରାଜା ବିନା ଜଙ୍ଗଲ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି, ଦାନଶୀଳ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରାଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଆଲୋଚନା ପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଠଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସଭାକୁ କହିଲେ— “ଭରତ ଏବେ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ରାଜଧାନୀରେ ଶତୃଘ୍ନ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାରେ ଯାଇ, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଯିବେ, ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି କରିବା?” ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯାଉନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଯିବେ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ପୁନି କହିଲେ, “ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ଅଶୋକ ଓ ନନ୍ଦନ—ତମେ ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତମେ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ରାଜଧାନୀ ଓ ରାଜଭବନକୁ ଯାଅ, ଏହି କଥା ଭରତଙ୍କୁ ମୋ ତରଫରୁ କହିଦିଅ।