ଏହି ବର୍ଣ୍ୟିତ ଘଟଣାରେ, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଆୟୋଜନ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକାଏକି ଏକୁଇସ୍ଟି ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ପୋଷ୍ଟ ରହିଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ଏକାଏକି ଏକୁଇସ୍ଟି ମଣି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏକୁଇସ୍ଟି ପୋଷାକରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ବେଦୀଗୁଡିକୁ କୁଶଳ କାରିଗରମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ସଠିକ୍ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ଏଗୁଡିକ ଅଷ୍ଟକୋଣୀ ଏବଂ ସମ୍ ତଳ ଆକୃତିରେ ଥିଲା। ବେଦୀଗୁଡିକୁ ପୋଷାକରେ ଢାକି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷି ମାନଙ୍କ ପରି ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ଯଜ୍ଞ ଶାଳାରେ ରାଜନ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ମାପ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଇଟ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯଜ୍ଞ ଶାଳା ନିର୍ମାଣ କୁଶଳ, ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ କୁଶଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ବେଦୀକୁ ଗରୁଡା ଆକୃତିରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଖ ନେଇ, ତିନି ତଳ ଓ ଅଠରେ ଭାଗରେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ପଶୁ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା; ସାପ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ମୁନିମାନେ ଏଠାରେ ଅଶ୍ୱ ଓ ଜଳଜ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ବିନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ। ଏହି ବେଦୀରେ ତିନି ଶହ ପଶୁ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ କୌଶଳ୍ୟା ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦେଖଭାଲ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ତିନିଟି ଚୁରୀ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱକୁ ବିମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନରେ, କୌଶଳ୍ୟା ଏକ ନିଶ୍ଚଳ ମନ ନେଇ, ପକ୍ଷୀ ସହିତ ଧର୍ମ ଲାଗି ଏକ ରାତି ଯଜ୍ଞ ଶାଳାରେ ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ। ହୋତା, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଉଦ୍ଗାତା ପୁରୋହିତମାନେ ରାଣୀମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି ଏକ ଅନ୍ୟ ରାଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଶାଳାରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନେଇଥିଲେ। ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ, ନିୟମିତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପକ୍ଷୀର ଚର୍ବି ନେଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ରାଜା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚର୍ବିର ଧୂଁଆ ଶ୍ୱାସ କରିଥିଲେ, ଏହି ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହେଉଥିଲା। ସୋଳ ଜଣ ପୁରୋହିତମାନେ ଅଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ ଶାଖା ଉପରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ୱମେଧରେ କଣ୍ଡର ପାତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କଳ୍ପସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଅଶ୍ୱମେଧ ତିନି ଦିନ ଚାଲିଥିବା ବିଶେଷ ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ପ୍ରଥମ ଦିନ ଚତୁଷ୍ଟୋମ ରିତି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଉକ୍ଥ୍ୟ, ତୃତୀୟ ଦିନ ଅତିରାତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ, ଆୟୁଷୀ, ଅତିରାତ୍ର ଏବଂ ଅଭିଜିତ, ବିଶ୍ୱଜିତ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ ଓ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ ହୋଇଥିଲା। ରାଜା, ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ବଢ଼ାଇଥିବା, ପୂର୍ବ ଦିଗ ହୋତାକୁ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁକୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଉଦ୍ଗାତାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଦାନ କରିଥିଲେ; ଏହି ଦାନ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ନିୟମିତ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତିତ। ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ଭାବରେ ଶେଷ କରି, ରାଜା ଦଶରଥ, ତାଙ୍କ ବଂଶ ଉନ୍ନତ କରିଥିବା, ଏହି ଭୂମି ପୁରୋହିତମାନେ ଦେଇଥିଲେ। ଏପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହେଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ପୁରୋହିତମାନେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆମେ ଏହି ଭୂମିର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ନାହିଁ ଶକ୍ତି।” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ସଦା ଶ୍ରବଣ-ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ; ଆପଣ ଆମକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ ଦିଅ।” ପୁରୋହିତମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଆମେ ରତ୍ନ, ମଣି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଁ ଚାହିଁଛୁ; ଭୂମିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ସେମାନେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗାଁ ଦେଇଥିଲେ। ଦଶ କୋଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରି ଗୁଣା ଚାନ୍ଦୀ ଦେଇଥିଲେ; ପୁରୋହିତମାନେ ଏହି ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ। ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁରୋହିତମାନେ ଉଚିତ ଭାଗ ଦେଇଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇଥିଲା; ଯେଉଁମାନେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରମାଣରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏକ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତ ଭୂଷଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଯେଉଁ ଚାହିଁଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ଦେଇଥିଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବହୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ଦଶରଥ, ଭୂମି ଦେଇ ଦେଇ, ଅତି ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ପାପ ହରିବା, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେବା, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦଶରଥ ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ; ଏବେ ତୁମେ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ କିଛି କର।” ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଚାରି ଝିଅ ପୁଅ ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇବେ।” ଏହି ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଦଶରଥ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ପୁନି ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ପଂଦର ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଋଷ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଚାର କରି, ଶାନ୍ତ ମନ ନେଇ, ବେଦ ଜ୍ଞ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଥର୍ବଶିର୍ଷ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରିବି, ନିୟମିତ ଧାରାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।” ତାପରେ ସେ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି ନିୟମିତ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରି ଯଜ୍ଞ ନିର୍ବାହ କଲେ।