ଏହି ସମୟରେ, ମୁନିଦମ୍ପତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖରେ ଏହି ଶାପ ଦେଲେ, “ମୋ ନିର୍ମଳ ପୁଅକୁ ତୁମେ ଅଜାଣି ମାରିଦେଲ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଶାପ ଦେଉଛି। ଯେପରି ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ହରାଇ ଏହି ଅସହ୍ୟ ଶୋକରେ ଜଳୁଛି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକରେ ପଡି ତୁମ ଜୀବନ ଶେଷ କରିବ। ଏହି ଅଜ୍ଞାନବଶରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ ତୁମେ ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ତୁମକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଧରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଦାନଦାତାକୁ ତାଙ୍କର ଦାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଫଳ ତୁମକୁ ସିଘ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେବ।” ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ, ଦୀର୍ଘ ଶୋକରେ ବିଳାପ କରି, ସେ ମୁନିଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଚିତାରେ ରଖି ଦିଅଲେ ଏବଂ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମଣ କଲେ। ଦଶରଥ କହିଲେ, “ଏହି ଅପରାଧ ଯୁବକାବସ୍ଥାରେ ମୋର ଅଜ୍ଞାନରୁ ହୋଇଥିଲା, ଶବ୍ଦ ବିଧି ଶିଖିବା ଚେଷ୍ଟାରେ ମୁଁ ଏହି ପାପ କରିଥିଲି। ଏହାର ଫଳ ଏବେ ପକ୍କିଛି, ଯେପରି ଅପଥ୍ୟ ଖାଇଲେ ରୋଗ ଆସେ, ସେପରି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଭୋଗୁଛି। ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ପଡି, ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ଏବେ ପୂରଣ ହେଉଛି—ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକରେ ଏହି ଦିନ ମୋ ଜୀବନ ଦେଇଦେବି। କୌଶଲ୍ୟେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଖିରେ ଦେଖୁନି, ମୋତେ ଛୁଅନି; ଏହିପରି କହି, ରୋଇ-କମ୍ପିଉଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସାଥିକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେପରି ରାଘବଙ୍କ ସହ କରିଥିଲି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି ଥିଲା, ଓ ସେ ମୋ ପାଇଁ ଯେପରି କରିଛନ୍ତି, ଏହା ସେପରି ଉଚିତ। ଯଦି ଏହି ଦିନ ରାମ ମୋତେ ଏକଥର ମାତ୍ର ଛୁଇଁଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଲୋକେ ମୋତେ ଯମଲୋକର ପଥିକ ଭାବେ ଦେଖିନଥାନ୍ତେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖୁନି, ମୋ ସ୍ମୃତି କ୍ଷୟ ହେଉଛି, ବୈବସ୍ବତ ଦୂତମାନେ ମୋତେ ଡାକୁଛନ୍ତି, କୌଶଲ୍ୟେ। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କ’ଣ ହେବ, ଯେ ମୋ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଛି, ମୁଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ସତ୍ୟପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନି। ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିବା ଉପାୟ ନଥିବା ଏହି ଶୋକ ମୋର ପ୍ରାଣକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଥିବା ପରି ଶୁଷ୍କ କରୁଛି। ଯେଉଁମାନେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପରେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିପାରିବେ, ସେମାନେ ମର୍ତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା। ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିପାରିବେ—ଯାହା ପଦ୍ମଦଳ ନୟନ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି, ଚମକୁଥିବା ଦାନ୍ତ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ନାକ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ—ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପତି ରାମଙ୍କ ସୁଗନ୍ଧିତ ମୁହଁକୁ ଦେଖିପାରିବେ—ଶରତ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଓ ମନୋହର ପଦ୍ମ ପରି—ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଖୁସି ହେବେ, ସେମାନେ ଅବଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିବେ ଫଳଦେଖି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ, ଯେପରି ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟପଥ ଦେଖାଯାଏ। କୌଶଲ୍ୟା, ତୁମ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବାରୁ ମୋର ହୃଦୟ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ମୁଁ ଏବେ ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ, ରୁଚି ଭଲଭାବେ ଅନୁଭବ କରୁନି। ମୋର ମନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିବାରୁ, ମୋ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଉଛି, ଯେପରି ଦୀପର ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ତାହାର କିରଣ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଦୁଃଖ, ମୋ ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମୋତେ ଅସହାୟ ଓ ଅଚେତନ କରିଦେଉଛି, ଯେପରି ଏକ ନଦୀର ଧାରା ତଟକୁ ଆଘାତ କରେ। ହା ରଘୁନନ୍ଦନ! ହା, ମୋର ଶ୍ରମକୁ ନାଶ କରିଦେବା! ହା, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର! ହା, ପୁଅ, ଆଉ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା? ହା କୌଶଲ୍ୟା, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁମୁଖେ! ହା, ତପସ୍ୱିନୀ ସୁମିତ୍ରେ! ହା, କୈକେୟୀ, ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିନୀ, ଗୋତ୍ରର ଦୁଷ୍ଟ କଳଙ୍କ!” ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ମାତା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଶରଥ ବିଳାପ କରି, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟପୁତ୍ରଙ୍କ ବନବାସ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ବେପରୁଆ ହୋଇ, ଶୋକରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏଠାରେ ପଢ଼, ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ପ୍ରଭାତ ହେଉଥିଲା। ରାଜପ୍ରସାଦରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବାର୍ଦ୍ଧମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ରଥଚାଳକ, ଶୁଭ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗାୟକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦର ଧ୍ୱନି ସମଗ୍ର ମହଲରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ଏହି ଗୀତ ଓ ଧ୍ୱନିରେ ରଥଚାଳକମାନେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ରେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲାଇଲେ, ଗାୟକମାନେ ଗାଇପାରିଲେ। ଏହାର ଧ୍ୱନିରେ ରାଜପ୍ରସାଦର ଉପରେ ବସିଥିବା ପକ୍ଷୀ ଓ ଖଞ୍ଜରିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ କରି ଉଠିଲେ। ଭଲ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ, ବୀଣା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ମହଲକୁ ଭରିଦେଇଲା। ଏହିବେଳେ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ରର ଯୁବତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପୂର୍ବବତ୍ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଚନ୍ଦନ ଓ କେଶର ମିଶା ଜଳ ନେଇ ଆଣିଲେ, ଯଥାକ୍ରମେ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ନାନ ପାଇଁ। ଅନ୍ୟ ଯୁବତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପାନ ପାତ୍ର ଆଣିଲେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଯଥା ଏକ ରାଜା ପାଇଁ ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କି ଘଟିଲା ତାହା ଅନୁମାନ କରିପାରୁନଥିଲେ, କାରଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଘଟିନଥିଲା। କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷ ନିକଟରେ ଶୋଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହା ସତ୍ୱେ, ସେମାନେ ଯଥାଯଥି ଆଚରଣ କରି, ଲଜ୍ଜା ଓ ଶିଷ୍ଟତା ରଖି, ରାଜାଙ୍କ ଶୟନକୁ ଛୁଇଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ବିକଳ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମହିଳାମାନେ ଶୟନ ଓ ଚଳାଚଳର ଆଦତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ଆଶଙ୍କିତ ହେଲେ।