ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି, ଯାହାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ତାଙ୍କ ଅଜାଣାରେ ଦଶରଥଙ୍କର ତୀରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆଜି ଆପଣ ମୋତେ ମାରିଦିଅନ୍ତୁ; ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁରେ କିଛି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କାରଣ ଆପଣ ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ବିହୀନ କରିଛନ୍ତି।" ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, "ମୋ ପବିତ୍ର ପୁଅକୁ ଆପଣ ଅଜାଣାରେ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଶାପ ଦେଉଛି। ଯେପରି ମୋ ପୁଅ ହରାଇବାର ଦୁଃଖ ମୋତେ ଭୋଗାଇଛି, ସେପରି ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବ।" "ଏହି ଦୁଃଖର ଶାପ ଆପଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଲାଗିଯିବ, ଯେପରି ଦାନକାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଶାପ ଦେଇ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରି, ସେ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଚିତାରେ ରଖି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।" ଦଶରଥ ଏହି ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, "ମୋ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଶବ୍ଦ ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମୁଁ ଏହି ପାପ କରିଥିଲି। ଏହା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ, ଯେପରି ଅପାୟ ଖାଇଲେ ରୋଗ ଆସେ, ସେପରି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଆସିଛି।" "ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର କଥା ପୂରଣ ହେବ: ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଏ ଦିନ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି।" "କୌଶଳ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଛୁଇଁନି।" ଏପରି କହି ଦଶରଥ କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ କମ୍ପିତ ହେଇ ତାଙ୍କର ଜନନୀକୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରିଲେ। "ମୁଁ ରାଘବରେ ଯାହା କରିଥିଲି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି, ଏବଂ ସେ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି।" "ଯଦି ରାମ ଏ ଦିନ ମୋତେ ଏକଥର ଛୁଇଁଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଲୋକେ ମୋତେ ଯମଲୋକରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ବୋଲି ଦେଖିନଥାନ୍ତି।" "ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁନାହିଁ; ମୋ ସ୍ମୃତି ମନ୍ଦ ହେଉଛି। ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମୋତେ ଅଗ୍ରଗତ କରୁଛନ୍ତି, କୌଶଳ୍ୟା।" "ମୋ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ।" "ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିନଥିବା ଦୁଃଖ, ଯାହାର କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ, ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ସୁର୍ଯ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଜଳକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଥିବା ପରି ଶୁଷ୍କ କରୁଛି।" "ଯେମାନେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପରେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ମର୍ତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦେବତା।" "ଯେମାନେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ, ଯାହା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି ଆଖି, ଚମତ୍କାର ଭୂରୁ, ଚମକୁଥିବା ଦାନ୍ତ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ନାକ, ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ—ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।" "ଯେମାନେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମନୋହର ଚନ୍ଦନ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ, ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ପରି—ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।" "ଯେମାନେ ଖୁସି ହେବେ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଥିବାପରେ ଦେଖିବେ, ଯେପରି ଜଣେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଦେଖିଥାଏ।" "କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମ ହେଉଥିବାରୁ ମୋ ହୃଦୟ ଡୁବିଯାଉଛି; ମୁଁ ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୁଚି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।" "ମନ ସ୍ପଷ୍ଟତା ହରାଇବା ସହିତ, ମୋ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ଯେପରି ଦୀପର ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ତାହାର କିରଣ ମନ୍ଦ ହେଉଥାଏ।" "ଏହି ଦୁଃଖ, ମୋ ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୋତେ ଅସହାୟ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରି ଦେଉଛି, ଯେପରି ନଦୀର ଧାରା ତଟକୁ ଆଘାତ କରିଥାଏ।" "ହା ରଘୁବୀର, ବଳୀୟ ଭୁଜାଧାରୀ! ହା, ମୋ କ୍ଲେଶର ନାଶକ! ହା, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ! ହା, ପୁଅ, ଏବେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା?" "ହା, କୌଶଳ୍ୟା, ମୁଁ ଶେଷ ହେଉଛି! ହା, ସୁମିତ୍ରା, ତୁମେ ତପସ୍ୱିନୀ! ହା, କୈକେୟୀ, ମୋ କ୍ରୁର ଶତ୍ରୁ, ରାଜବଂଶର ଦୁଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ!" ଏପରି ବିଲାପ କରି, ରାମଙ୍କର ମାତା କୌଶଳ୍ୟା ଏବଂ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ କଲେ। ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ଦଶରଥ, ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହା ପରେ, ପଞ୍ଚଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସକାଳେ, ରାଜପ୍ରସାଦରେ ଗାୟକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ରଥଚାଳକମାନେ, ଶୁଭ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗାୟକମାନେ ଏକାଏକା କରି ଗାଲେ। ତାଙ୍କର ଶୁଭ କଥା ଏବଂ ରାଜା ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଆଶୀର୍ବାଦ ରାଜପ୍ରସାଦ ଭରି ଯାଇଥିଲା। ଏବେ ଗୀତ ଗାଇବା ସମୟରେ, ରଥଚାଳକମାନେ ସାଜ ବାଜାଇଥିଲେ, ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞମାନେ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି କରିଥିଲେ। ସେ ଶବ୍ଦରେ ଜାଗି ରାଜପ୍ରସାଦର ଶାଖା ଉପରେ ବସିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ଖାଞ୍ଚିରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଗାନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ବୀଣା ଓ ଶୁଭ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ରାଜପ୍ରସାଦ ଭରି ଯାଇଥିଲା। ଏପରି, ପବିତ୍ର ଚାରିତ୍ର ଥିବା, ମୁଖ୍ୟତଃ ଯୁବତୀ ଏବଂ ଶିଳ୍ପିନୀମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସୁନା ବାଟିରେ ଚନ୍ଦନ ଓ କେଶର ମିଶା ଜଳ ଆଣିଥିଲେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ନାନ ପାଇଁ। ଅନ୍ୟ ଯୁବତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ପାନ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଆଣିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେବା ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ଆଦର ଦିଆଯାଉଥିଲା, ରାଜା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଏବଂ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କି ଘଟିଛି ବୋଲି ଅନ୍ଧାରି ରହିଥିଲେ, କାରଣ କିଛି ଘଟିନଥିଲା। ତାପରେ, କୋଶଳ ରାଜ୍ୟର ମହିଳାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଶୟନକୁ ନିକଟରେ ଶୁଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତଥାପି, ଯଥାଯଥି ଆଚରଣ କରି, ଲଜ୍ଜା ଓ ଶିସ୍ଟା ରଖି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶୟନକୁ ଛୁଇଁନଥିଲେ କିମ୍ବା ଅସ୍ଥିର କରିନଥିଲେ। ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ରାଜପ୍ରସାଦରେ ଏକ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ନିର୍ବାନ ମୂଡ୍ ଲାଗିଗଲା।