ଏହି ଦୁଃଖମୟ ଘଟଣାରେ, ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପୁଅ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅରୋହଣ କଲେ। ସେ ତପସ୍ବୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତାଙ୍କୁ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପ୍ରସାନ୍ନ କରି, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: “ତୁମେ ଦୁହେଁ ଯେପରି ମୋ ସେବା କରିଛ, ତାହାର ଫଳରେ ମୁଁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି। ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିବେ।” ଏପରି କହି, ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପୁଅ ନିଜେ ଅତି ନିୟମିତ ଓ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ତା’ପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଜଳାଞ୍ଜଳି କରି, ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ମୋତେ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ: “ହେ ରାଜନ୍, ଆଜି ଏଠାରେ ମୋତେ ମାରିଦିଅ। ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁରେ କିଛି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବୁନି, କାରଣ ତୁମ ତୀରରେ ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁଅକୁ ହରାଇ ମୁଁ ସନ୍ତାନହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛି। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ଅଜାଣିରେ ମୋ ପବିତ୍ର ପୁଅକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶୋକର ଶାପ ଦେଉଛି। ଯେପରି ମୋ ପୁଅ ହରାଇ ମୁଁ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି, ସେଉଁପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକରେ ଦୀନ ହେବେ ଓ ଏହି ଦୁଃଖରେ ତୁମ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବେ। ଏହି ମୁନି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନରେ ହତ୍ୟା ହେବାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ତୁମକୁ ତୁରନ୍ତ ଧରିପାରିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦିଆ ଦାନ ପରି ତୁମ ଦୁଃଖରେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତ ପାଇବେ।” ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଗଭୀର ଶୋକରେ ତଳି, ସେ ଦମ୍ପତି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଚିତାରେ ରଖି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅରୋହଣ କଲେ। ଏହି ଅପରାଧ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୋ ହାତେ ହୋଇଥିଲା, ଧ୍ୱନି ଅନୁସରଣ କରି ତୀର ଛାଡ଼ିବାର ଖେଳ ଶିଖିବାରେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏବେ ପାକିଲା, ଯେପରି ଅପଥ୍ୟ ଖାଇଲେ ରୋଗ ଆସେ, ସେପରି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଆସିଛି। ଏହିପରି, ହେ କୌଶଲ୍ୟା, ମୋ ଉପରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଏବେ ପୂରଣ ହେବ: ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକରେ ଆଜି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁନି, ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ଏପରି କହି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି, କ୍ପମ୍ପିତ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ। “ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଯେପରି କରିଛି, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ଥିଲା; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ। ଯଦି ଆଜି ରାମ ମୋତେ ଏକଥର ସ୍ପର୍ଶ କରିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁଥାନ୍ତି, ତେବେ ଲୋକେ ମୋତେ ଯମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ଦେଖନ୍ତେ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁନି, ମୋ ସ୍ମୃତି ମ୍ଲାନ ହେଉଛି; ବୈବସ୍ବତ ଯମର ଦୂତମାନେ ମୋତେ ନେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ଏହାଠାରୁ ଦୁଃଖଜନକ କ’ଣ ହେବ, ଯେ ମୋ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଛି, ମୁଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନି? ମୋ ପୁଅକୁ ନ ଦେଖିବାର ଦୁଃଖ ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ଏପରି ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଜଳକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ। ଯେମାନେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପରେ ଫେରିଥିବା ରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ମଣିଷ ନୁହେଁ, ଦେବତା। ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେମାନେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ—ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ଚମକୁଥିବା ଦାନ୍ତ, ଶୋଭାମୟ ଭୃକ୍ତି, ଆକର୍ଷକ ନାସିକା, ଏବଂ ତାରାମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି। ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେମାନେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ ଓ ପଦ୍ମପରି ଖିଲିଥିବା ମୁହଁକୁ ଘ୍ରାଣ କରିପାରିବେ। ଯେମାନେ ଖୁସି, ସେମାନେ ଅବଶ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଶେଷରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖିପାରିବେ, ଯେପରି ଜଣେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟମାର୍ଗକୁ ଦେଖେ। କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେବାରୁ, ମୋର ହୃଦୟ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ; ମୁଁ ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୁଚି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରୁନି। ମନ ନିର୍ବଳ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଯେପରି ଦୀପର ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ତାହାର ପ୍ରଭା ମ୍ଲାନ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଃଖ, ମୋର ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମୋତେ ଅସାହାୟ ଓ ଅଚେତନ କରିଦେଉଛି, ଯେପରି ନଦୀର ଧାରା ତଟକୁ ଆଘାତ କରେ। ହାୟ, ବଳଶାଳୀ ରାଘବ! ହାୟ, ମୋର ଶ୍ରମ ନାଶ କରିଥିବା! ହାୟ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ! ହାୟ, ପୁଅ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲ? ହାୟ, କୌଶଲ୍ୟା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି! ହାୟ, ସୁମିତ୍ରା, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ! ହାୟ, କୈକେୟୀ, ମୋର ଶତ୍ରୁ, ଗୋତ୍ରର ଦାଗ! ଏପରି ରାମଙ୍କ ମାତା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ରାଜା, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅଙ୍କ ବନବାସ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ମଧ୍ୟରାତିରେ ଅତି ଶୋକରେ ନିଜ ପବିତ୍ର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏବେ, ପ୍ରସଙ୍ଗର ପୂର୍ବରୁ ପଞ୍ଚଷଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ରାତି ଅତିତ ହେବା ପରେ ପ୍ରଭାତ ଆସିଲା, ରାଜ ନିବାସରେ ବାର୍ଦ୍ଧମାନ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଚାରିଅଟିୟରମାନେ, ଶୁଭ ଗୀତ ଓ ବନ୍ଦନାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ଗାୟକମାନେ ଏକାଏକି ଗାଇଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଶୁଭକାମନା ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱନି ସମଗ୍ର ରାଜପ୍ରସାଦରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ଏମିତି ଗାଇବା ସମୟରେ, ଚାରିଅଟିୟରମାନେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଚଳାଇଲେ, ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଇ, ଶାଖାରେ ବସିଥିବା ଓ ରାଜ ଗୃହର ଖଚ୍ଚରିରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗାଇଲେ। ବୀଣାର ମଙ୍ଗଳ ଶବ୍ଦ, ଶୁଭ ଶ୍ଳୋକ ଓ ଗୀତର ଉଚ୍ଚାରଣ ସମଗ୍ର ପ୍ରସାଦକୁ ପୂରିଦେଲା। ତା’ପରେ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଓ ଦକ୍ଷ, ଅଧିକାଂଶ ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସୁନା ଭାଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦନ ଓ କେଶର ମିଶା ଜଳ ନେଇ, ନିୟମ ଓ ଶୁଭ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆଣିଲେ।