ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିଥିବା ଯିଏ, ସେ ଏବେ ମୋ ପାଖରେ ବସି ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ବିପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମୋତେ କିଏ ବନ୍ଦନା କରିବେ? ଏବେ ମୁଁ ଏକା, ଅସହାୟ, କୌଣସି ସହାୟକ ବା ସୁରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ନାଥିବା ମୋତେ କିଏ ଅତିଥିଜନଙ୍କୁ ଯେମିତି ମୂଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଆଣି ଭୋଜନ କରାଉଥିଲେ? ମୋ ପୁଅ, ଏହି ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ୱିନୀ ତୁମ ମାଆଙ୍କୁ, ଯିଏ ତୁମ ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଆଶାବାନ, ସେଉଁଠି ମୁଁ କିପରି ଦେଖାଶୁଣା କରିବି? ରାମ, ତୁମେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉନାହ, ଏହି ରାତି ରୁହ, କାଲି ମୁଁ ଏବଂ ତୁମ ମାଆ ଏକାଠି ତୁମ ସହିତ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବୁ। ଆମେ ଦୁଃଖରେ ଦୁଇଜଣ, ସହାୟ ବିହୀନ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦୟନୀୟ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର ଯମଲୋକକୁ ଚଳିଯିବୁ, କାରଣ ତୁମ ବିନା ଆମ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ। ତାପରେ ମୁଁ ବୈବସ୍ୱତ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହି କଥା କହିବି: “ଧର୍ମରାଜ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର, ଏବଂ ଏହି ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।” ଏହି ବିଶ୍ୱର ଧର୍ମରକ୍ଷକ ମହାନ ଯମ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଅକ୍ଷୟ ଭୟରହିତତାର ବର ଦେବା ଉଚିତ। ଯେପରି ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଅପରାଧ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲ, ସେଇ ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ବୀରମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଥିବା ଲୋକକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ। ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି। ସେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ, ଯାହାକୁ ସଗର, ଶୈବ୍ୟ, ଦିଲୀପ, ଜନମେଜୟ, ନହୁଷ ଓ ଧୁନ୍ଧୁମାର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଅଧ୍ୟୟନରତ, ଭୂମିଦାନୀ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ, ଏବଂ ପତ୍ନୀପ୍ରତି ଏକନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ସେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା ଓ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କେହି ଅଶୁଭ ଲୋକକୁ ଯାଆନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତୁମକୁ ହତ କଲେ, ସେଉଁଠି ଯିବେ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଥିବା ସେ ବାପା ବାରମ୍ବାର ବିଳାପ କରିଥିଲେ; ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ସହିତ ପୁଏ ପାଇଁ ଜଳତର୍ପଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମରେ, ତପସ୍ୱୀର ପୁଅ ଦିବ୍ୟ ଶରୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ସେ ତପସ୍ୱୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସଂତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେପରି ସେବା କଲେ, ତାହାରେ ମୁଁ ମହାନ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି; ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିବେ।” ଏପରି କହି, ସେ ତପସ୍ୱୀପୁତ୍ର ଆତ୍ମସଂୟମୀ, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଜଳତର୍ପଣ କରି, ସେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ ମୋତେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ହେ ରାଜନ୍, ଆଜି ମୋତେ ମାର, ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋତେ କିଛି ବେଦନା ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମ ତୀରେ ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ବିହୀନ ହୋଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଯେହେତୁ ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋ ପବିତ୍ର ପୁଅକୁ ମାରିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ ଶୋକର ଶାପ ଦେଉଛି। ଯେପରି ମୋ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକରେ ତୁମ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବ। ଏହି ଋଷି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନରେ ହତ ହେବାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଧରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୁର୍ଗତି ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଧରିବ, ଯେପରି ଦାନ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଦାନର ଫଳ ପାଉଛି।” ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ ଓ ଅନେକ ବିଳାପ କରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଶବଦାହ କରି ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ଏହି ଅପରାଧ, ଯୁବାବୟସରେ ଶବ୍ଦ ବିଦ୍ୟା ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଗିଲି, ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ଅପରାଧର ମନ୍ତ୍ରଣା ଏବେ ମୋ ମନେ ପଡ଼ୁଛି। ଯେପରି ଅପଥ୍ୟ ଖାଇଲେ ରୋଗ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି କର୍ମର ଫଳରେ ଏବେ ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଭୋଗିବାକୁ ହେଉଛି। ସେଠିପାଇଁ, ହେ ସୁମଧୁର ଚିତ୍ତବନ୍ତି, ଏହି କ୍ଷଣରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ କଥା ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ: “ପୁଅର ଶୋକରେ ମୁଁ ଆଜି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି।” କୌଶଲ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଖିରେ ଦେଖୁଅନାହିଁ; ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରନାହିଁ, ଦୟାକରି। ଏଭଳି କହି, ରାଜା କାନ୍ଦୁଥିବା ଓ କମ୍ପିତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଯାହା କରିଥିଲି, ସେ ମୋ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି ଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ହେଲା, ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି। ଯଦି ରାମ ଆଜି ମୋତେ ଏକଥର ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁଥାନ୍ତି, ତେବେ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଯମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ଦେଖିବେନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁଅନାହିଁ, ମୋ ସ୍ମୃତି ମନ୍ଦ ହେଉଛି; ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମୋତେ ତାଡ଼ି ନେଉଛନ୍ତି, ହେ କୌଶଲ୍ୟା। ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆଉ କ’ଣ ହେବ, ଯେ ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ କ୍ଷଣରେ ମୁଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁଅନାହିଁ? ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିବା ନଥିବା ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ଏମିତି ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦଳି ଥିବା ଅଳ୍ପ ପାଣିକୁ ଶୁଷ୍କ କରି ଦେଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପରେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ, ଶୋଭାବନ୍ତ ଓ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ମର୍ତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଦେବତା। ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କର ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଶୋଭାମୟ ଭୃକ୍ତି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦନ୍ତ, ଆକର୍ଷକ ନାକ ଏବଂ ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପତିଙ୍କ ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ସୁଗନ୍ଧିତ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।