ଏହି ଦୁଃଖର ଦିନରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଗଭୀର ବିଷାଦରେ ଡୁବି ଯାଇଥିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଏବେ କିଏ ରାତିରେ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣାଇବେ, ଯାହା ମୋର ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଯିବ? କିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳର କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଅର୍ପଣ ଦେଇ, ମୋତେ ମୋ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଭୟରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେବାବେଳେ ବସିଥିବା ସମୟରେ ବାଣୀ ଦେଇ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ? କିଏ ମୋତେ ମୂଳ, କନ୍ଦ ଏବଂ ଫଳ ଆଣି ଖାଇବାକୁ ଦେବେ, ଯେପରିକି ଆତିଥିକ ମାନ୍ୟତାରେ ପ୍ରିୟ ଅତିଥିକୁ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି?” ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖରେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ କିପରି ମୋ ପୁତ୍ର, ଏହି ଅନ୍ଧା, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ବି ମାତାକୁ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅପାର ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ମାତାକୁ ଯତ୍ନ କରିବି? ମୋ ପୁତ୍ର, ଯମର ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି; ଆଗାମୀକାଲି ମାତା ସହିତ ମୁଁ ତୋତେ ସହିତ ଯିବି। ଆମେ ଦୁଇଜଣେ, ଦୁଃଖରେ ଅବଳ ଏବଂ ଅନାଥ ହୋଇ, ଅତି ଦୁଃଖୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୀଘ୍ର ଯମର ଲୋକକୁ ଯିବି, ତୋତେ ହରାଇ ଦିଅ।” ସେ ବିଚାର କରିଲେ, “ତାପରେ, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିବି: ‘ଧର୍ମର ରାଜା ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଏହି ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତୁ।’ ଯିଏ ଜଗତର ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରକ୍ଷକ, ସେ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଅବିନାଶୀ ଭୟହୀନତାର ବର ଦେବା ଉଚିତ। ଯେପରି ତୁମେ, ମୋ ପୁତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟରେ ହତ୍ୟା ହେଲା, ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଥିବା ବୀରମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସେଉଁ ଲୋକକୁ ଯାଅ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡିଥିବା ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ତୁମେ ତାହାକୁ ଯାଅ। ସଗର, ଶୈବ୍ୟ, ଦିଲୀପ, ଜନମେଜୟ, ନହୁଷ, ଧୁନ୍ଧୁମାର ଆଦି ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାହାକୁ ଯାଅ। ଯେଉଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ, ଭୂଦାନ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନିର ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ଏକ ପତ୍ନୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତୁମେ ତାହାକୁ ଯାଅ। ହଜାର ଗାଁ ଦାନ କରିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଆଦର କରିଥିବା, ଶରୀର ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତୁମେ ତାହାକୁ ଯାଅ। ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କେହି ଅନୃତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।” ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ରାଜା ପୁନିପୁନି ବିଳାପ କରିଥିଲେ; ପରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀ ସହିତ ସେ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଜଳ ତର୍ପଣ କରିଲେ। ତାପରେ, ତପସ୍ବିର ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ। ତପସ୍ବି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେପରି ସେବା କରିଛ, ମୁଁ ବଡ଼ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି; ଶୀଘ୍ର, ତୁମେ ମୋ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।” ଏପରି କହି, ତପସ୍ବିର ପୁତ୍ର ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମନ କରି, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ। ତାପରେ, ତପସ୍ବି ଜଳ ତର୍ପଣ କରି ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମୋତେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ହେ ରାଜନ୍, ଆଜି ମୋତେ ହତ୍ୟା କର; ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋତେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ହରାଇଛି।” କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅଜାନାରେ ମୋ ପବିତ୍ର ପୁତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖଦ ଶୋକର ଶାପ ଦେବି। ମୋ ପୁତ୍ର ହରାଇଥିବା ଦୁଃଖ ଯେପରି ମୋତେ ଭୋଗାଇଛି, ସେପରି ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ତୁମ ଜୀବନର ଶେଷ ଦେଖିବେ। ତପସ୍ବି ହତ୍ୟା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅଜାନାରେ ହେବାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଧରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅନ୍ତ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରିବ, ଯେପରି ଦାନ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଦାନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ ଏବଂ ଗଭୀର ଶୋକରେ ବିଳାପ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଚିତାରେ ରଖି, ସେ ଦମ୍ପତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ଅପରାଧ ଯାହା ମୁଁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ, ଶବ୍ଦ ଅନୁସରଣ କରି ଧନୁଷ କଳା ଅନୁସ୍ରୁତି କରି, କରିଥିଲି, ଏହି ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ ହେଉଛି। ହେ ମହିଳା, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଅପରାଧର ଫଳ; ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଖାଇଲେ ଯେପରି ରୋଗ ଆସେ, ସେପରି ଏହି କଷ୍ଟ ମୋତେ ଆସିଛି। ଏହିପରି, ହେ ଶାନ୍ତ ମହିଳା, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ତପସ୍ବିର ଶାପ ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ: ମୁଁ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଆଜି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଖିରେ ଦେଖୁନି, କୌଶଳ୍ୟା; ମୋତେ ଛୁଇଁ ଦିଅନି। ଏପରି କହି, ରାଜା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏବଂ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ନିଜ ପତ୍ନୀକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। “ହେ ମହିଳା, ମୁଁ ରାଘବକୁ ଯେପରି କରିଥିଲି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି; ତାଙ୍କର କର୍ମ ମୋ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି।” “ଯଦି ଆଜି ରାମ ମୋତେ ଏକବାର ଛୁଇଁ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଯମର ନିବାସକୁ ଯାଇଥିବା ଭାବରେ ଲୋକ ଦେଖିନେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁନି; ମୋ ସ୍ମୃତି ଅପସାରିଯାଉଛି। ବୈବସ୍ୱତଙ୍କର ଦୂତମାନେ ମୋତେ ତଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି, କୌଶଳ୍ୟା। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଆଉ କଣ ହେବ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଛି, ମୁଁ ରାମ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଅଦୃଢ଼, ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନି?” “ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିବାର ଅଉଷଧ ନାଥିବା ଦୁଃଖରେ, ମୋର ପ୍ରାଣ ବିନ୍ଦୁ ଶୁଖିଯାଉଛି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଳ୍ପ ପାଣିକୁ ଶୁଖିଦେଇ। ଯେଉଁମାନେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପରେ ରାମଙ୍କର ମୁହଁ, ଶୁଭ ମୁକୁତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ମର୍ତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଦେବତା। ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କର ମୁହଁ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ନୟନ, ଶୋଭିତ ଭୃକୁଟି, ଚମକୁଥିବା ଦନ୍ତ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ନାକ, ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।