ଏହି କଥା ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କର ଯୁବକାଳର ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅନୁଭୂତିକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଘଟିଥିଲା। ତିନି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ତପସ୍ଵୀ ଥିବା କୌଣସି ଋଷି ଯଦି ଜାଣିଶୁଣି କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଉପବ୍ରତ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଟୁକୁଡ଼ାରେ ଭାଗିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି କାମଟି ଅଜ୍ଞାନରେ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଗଲ, ନାହିଁଲେ ଆଜି ରଘୁବଂଶର ନାଶ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା—ତୁମେ କିପରି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିପାରିଥାନ୍ତୁ? ତାପରେ ସେ ମତେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଅ; ଆମେ ଆଜି ଆମ ପୁଅଙ୍କୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିନ, ମୃଗଚର୍ମ ଖଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ; ସେ ଧର୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଏକାକୀ ଭାବେ ସେ ଦୁଇ ଦୁଃଖିତ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଇଲି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଦେଲି। ସେ ତପସ୍ଵୀ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ତାଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ବିଷଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, "ମୁଁ କି ତୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର? ତୋ ମାକୁ ଦେଖ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; କାହିଁକି ତୁ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହୁଁ, ମୃଦୁସ୍ୱର ଶିଶୁ? କିଛି କହ।" "ମୁଁ କି ତୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର? ତୋ ମାକୁ ଦେଖ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; କାହିଁକି ତୁ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହୁଁ, ମୃଦୁସ୍ୱର ଶିଶୁ? କିଛି କହ।" "ଏହି ରାତିରେ ବେଶେଷ କରି, ଶ୍ରୁତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ମୋ ହୃଦୟକୁ ଛୁଁଇଯିବା ତୋ ମଧୁର ସ୍ୱର କିଏ ଏବେ ଶୁଣିବି?" "ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ, ସ୍ନାନ ଓ ହୋମ କରି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଶିଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ କିଏ ରହିବ?" "ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଆଣି, ଅସହାୟ ଏବଂ ଅନାଥ ମୋତେ ଅତିଥି ଭଳି କିଏ ଖୁଆଇବ?" "ପୁତ୍ର, ତୋ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ଵିନୀ ମାଆ, ଦୁଃଖିତ ଓ ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ତରସିଥିବା, ତାଙ୍କୁ କିପରି ମୁଁ ଦେଖିବି?" "ଥା, ଯାଅନି, ପୁତ୍ର, ଯମଲୋକକୁ; କାଲି ତୋ ମା ସହିତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋ ସହିତ ଯିବି।" "ଆମେ ଦୁହେଁ ଦୁଃଖରେ, ଅନାଥ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ତୋ ବିନା ଶୀଘ୍ର ଯମଲୋକକୁ ଯିବୁ।" "ତାପରେ, ମୁଁ ବୈବସ୍ୱତ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିବି—'ଧର୍ମରାଜ ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଏହି ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'" "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ଲୋକପାଳ ମୋ ପରି ଏକ ଅଭାୟ ଅକ୍ଷୟ ବର ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।" "ଯେପରି ତୁ ନିର୍ଦୋଷ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲୁ, ସେହି ସତ୍ୟରେ ତୁ ଶୀଘ୍ର ତାହା ସେଇ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ି ଯାନ୍ତି।" "ଯେଉଁ ସ୍ଥିତିକୁ ସେଇ ସୂରବୀରମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମୁଖୀ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ତୁ ସେଠାକୁ ଯା।" "ସଗର, ଶୈବ୍ୟ, ଦିଲୀପ, ଜନମେଯୟ, ନହୁଷ, ଧୁନ୍ଧୁମାର—ଏମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ତୁ ସେଠିକୁ ଯା।" "ସମସ୍ତ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଅଧ୍ୟୟନରତ, ଭୂଦାନ କରୁଥିବା, ଅଗ୍ନି ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଏବଂ ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତୁ ସେଠିକୁ ଯା।" "ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଯାନ୍ତି, ତୁ ସେଠିକୁ ଯା।" "ଏହି ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କେହି ଅପୟ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତୋକୁ ହତ କଲା, ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।" ଏଭଳି ତାଙ୍କ ପିତା ପୁନଃପୁନଃ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ପୁଅଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଞ୍ଜଳି କରିଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କର କର୍ମବଳରେ, ତପସ୍ଵୀପୁତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ତପସ୍ଵୀପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେପରି ମୋ ସେବା କରିଛ, ମୁଁ ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି; ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।" ଏଭଳି କହି, ସେ ତପସ୍ଵୀପୁତ୍ର ଆତ୍ମସଂୟମୀ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ, ତପସ୍ଵୀ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଜଳଞ୍ଜଳି କରି, ମୋ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୋତେ ମାର; ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋତେ କିଛି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମ ତୀରେ ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ନଷ୍ଟ ହେଲା।" "କିନ୍ତୁ ମୋ ପବିତ୍ର ପୁଅ ଅଜ୍ଞାନରେ ତୁମେ ହତ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ଶାପ ଦେଉଛି।" "ଯେପରି ମୁଁ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତ କରିବ।" "ଏହି ଋଷି ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ହତ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଧରିବ ନାହିଁ।" "କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରିବ—ଯେପରି ଦାନକାରୀ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।" ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ ଏବଂ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ସେ ଦମ୍ପତି ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଦେହ ରଖି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ଅପରାଧ, ଯୁବକାଳରେ ଶବ୍ଦବେଦୀ ବାଣ ଚାଳି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିଲା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ ହେଉଛି। ଯେପରି ଅପଥ୍ୟ ଖାଇଲେ ରୋଗ ଆସେ, ସେପରି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି। ତେଣୁ, ହେ ସୁମଧୁରା, ଏହି ଦିନ ଆସିବା ସହିତ, ତପସ୍ଵୀଙ୍କର କଥା ପୂରଣ ହେବ—ମୁଁ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖରେ ଆଜି ଏହି ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେବି। "ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଖିରେ ଦେଖୁନାହିଁ, କୌଶଲ୍ୟା; ମୋତେ ଛୁଁଅନି, ଦୟାକରି।" ଏଭଳି କହି, ରାଜା କ୍ରନ୍ଦନ କରି, କମ୍ପିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। "ମୁଁ ଯାହା କରିଛି ରାଘବଙ୍କୁ, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି, ଓ ସେ ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି।" "ଯଦି ଆଜି ରାମ ମୋତେ ଏକଥର ମାତ୍ର ଛୁଁଇ ଦେଅନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଯମଲୋକଗତ ଭାବେ ଦେଖିନଥାନ୍ତି।