ଏହି କଥା ଏକ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣାର ସ୍ମୃତି ଭରା ଉପଖ୍ୟାନ। ରାଜା ଦଶରଥ କହୁଛନ୍ତି—“ହେ ରାଜନ୍, ଜଣେ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କୁ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାଣିସୁଣି ହତ୍ୟା କଲେ, ସେ ଦୋଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରୁ ଖସିଯିବେ। ଯଦି କିଛି ତପସ୍ବୀ, ଯିଏ ନିରନ୍ତର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍, ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଆସ୍ତ୍ର ଜାଣିସୁଣି ହରିଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଭାଗରେ ଭାଗିଯିବ। ଯେହেতୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନତାରେ ହେଇଥିଲା, ତେଣୁ ଆପଣ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ନହେଲେ ଆଜି ରଘୁବଂଶ ନାଶ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତା—ତେଣୁ ଆପଣ କିପରି ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି?” ତାପରେ ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଆଜି ଆମେ ଆମ ପୁଅକୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ପୁଅର ଶରୀର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ମୃଗଚର୍ମ ଖଣ୍ଡିଯାଇଛି, ସେ ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଥିଲେ, ଧର୍ମର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ମୁଁ ଏକାଏକି ଦୁଃଖରେ ଭାଗି ହୋଇଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଜଣକୁ ସେଉଁଠି ନେଇଗଲି, ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ଓ ତାଙ୍କର ଜନନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଦେଲି। ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦୁଇ ଜଣ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଉପରେ ପଡିଗଲେ, ଏବଂ ପିତା କହିଲେ: “ମୁଁ କି ତୁମ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ପୁଅ? ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; କାହିଁକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହିଁ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦର ପୁଅ? କଥା କର।” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଦୁଇଥର କହିଲେ। “କିଏ ମୋତେ ଏବେ ଶୁଣାଇବ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା, ବିଶେଷକରି ରାତିରେ, ଯାହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା? କିଏ ନିଶା ରିତୁ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଆହୁତି ଦେଇ, ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ବସିଥିବାବେଳେ ପ୍ରଶଂସା କରିବ? କିଏ ମୋତେ ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଆଣି ଖୁଆଇବ, ଅସହାୟ, ଅନାଥ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଭଳି? ପୁଅ, କିପରି ମୁଁ ତୁମର ଅନ୍ଧା, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ବି ମାତାକୁ ଯତ୍ନ କରିବି, ଦୁଃଖିତ ଓ ପୁଅ ଅପେକ୍ଷାରେ ତପିଥିବା?” “ରୁ, ଯେଉଁଠି ଯାଉନାହିଁ, ପୁଅ; ଆଗାମିକାଲି ତୁମେ ମାତା ସହିତ ମୋ ସହିତ ଯିବା। ଦୁଇଜଣେ, ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଅନାଥ, ଅରଣ୍ୟରେ ଦୟାନୀୟ, ଶୀଘ୍ର ତୁମ ବିନା ଯମ ଲୋକକୁ ଯିବା। ତାପରେ, ମୁଁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିବି: 'ଧର୍ମର ରାଜା ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ଏହି ପିତାମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦୟା କରନ୍ତୁ।' ଯେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଅକ୍ଷୟ ଭୟହୀନ ବର ଦେବା ଉଚିତ।” “ଯେପରି ତୁମେ ନିର୍ମଳ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ହତ୍ୟା ହେଲା, ସେ ସତ୍ୟରେ, ଶୀଘ୍ର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଉ। ଯେଉଁ ଶୂରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡିଥିବା, ସେମାନଙ୍କ ପରମ ଦଶାକୁ ଯାଉ। ସାଗର, ଶୈବ୍ୟ, ଦିଲୀପ, ଜନମେଜୟ, ନହୁଷ, ଧୁନ୍ଧୁମାର ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯାଉ। ସମସ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ୍, ଭୂଦାନକାରୀ, ଅଗ୍ନିର ଉପାସନାକାରୀ, ଏକ ପତ୍ନୀରେ ନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦଶାକୁ ଯାଉ। ହଜାର ଗାଁ ଦାନକାରୀ, ଗୁରୁପୂଜାକାରୀ, ଶରୀର ତ୍ୟାଗକାରୀ ଦଶାକୁ ଯାଉ। ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କେହି ଅଶୁଭ ଦଶାକୁ ଯାଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ତୁମେ, ମୋ ବନ୍ଧୁ, ହତ୍ୟା କଲେ, ସେ ତାଉଁଠି ଯାଉ।” ଏପରି ଦୁଃଖରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ତପସ୍ବୀ ପିତା ଏକାଏକି ଅନେକଥର କନ୍ଦିଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ପୁଅ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା କ୍ରିୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ପରେ, ତପସ୍ବୀର ପୁଅ ତାଙ୍କର କର୍ମରେ, ଦିବ୍ୟ ଶରୀରରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିଲେ। ତାପରେ, ତପସ୍ବୀ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେପରି ସେବା କରିଛ, ମୁଁ ବଡ଼ ଦଶା ପାଇଛି; ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ମୋ ନିବାସକୁ ଆସିବା।” ଏପରି କହି, ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିବା ତପସ୍ବୀ ପୁଅ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ। ତାପରେ, ତପସ୍ବୀ ପିତା ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଜଳ ଦେବା କ୍ରିୟା କରି, ମୋ ପାଖରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ହେ ରାଜନ୍, ଆଜି ମୋତେ ହତ୍ୟା କର; ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋତେ କିଏ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ପୁଅକୁ ହରାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ନିର୍ମଳ ପୁଅକୁ ତୁମେ ଅଜାଣି ହତ୍ୟା କଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଶାପ ଦେଉଛି। ମୋ ପୁଅକୁ ହାରାଇ ଯେ ଦୁଃଖ ଏବେ ମୋତେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛି, ସେମିତି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତ କରିବା। ଏହି ତପସ୍ବୀକୁ ତୁମେ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଅଜ୍ଞାନରେ ହତ୍ୟା କଲା, ଏହି ଦୋଷ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଉପରେ ଆସିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଉପରେ ଆସିବ—ଏପରି ଦାନକାରୀ ଦାନର ଫଳ ପାଇଥିବା ଭଳି।” ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ଦୁଃଖରେ ଅନେକ କନ୍ଦି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଦାହ କ୍ରିୟା କରି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ଦୋଷ, ଯାହା ଏବେ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି, ମୋ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଶବ୍ଦ କ୍ରମରେ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଲାଇବା ଅଭ୍ୟାସରେ ମୋ ହାତରେ ହୋଇଥିଲା। ହେ ଦେବୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏବେ ପକିଛି; ଅପାୟ ଖାଇଲେ ଯେପରି ରୋଗ ଆସେ, ଏହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆସିଛି। ତେଣୁ, ହେ ଶାନ୍ତିମୟୀ, ମୁଁ ଏହି ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ତପସ୍ବୀଙ୍କ କଥା ପୂରଣ ହେବ: ମୁଁ ଆଜି ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖୁନାହିଁ, କୌଶଳ୍ୟା; ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରନାହିଁ। ଏପରି କହି, ରାଜା କନ୍ଦିବା ଓ କମ୍ପିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ କଥା କହିଲେ। “ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଯେ କରିଥିଲି, ସେ ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ଯେ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ସେହିପରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ।