ମହାମନ୍ୟ, ମୁଁ ଧନୁଷ୍ ହାତରେ ନେଇ ସରୟୂ ନଦୀ କୂଳକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସିଥିଲି। ମୋର ଭାବନା ଥିଲା କିଛି ପଶୁ, ସମ୍ଭବତଃ ଏକ ହାତୀ, ପାନୀଖାଇବାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ଜଳରେ କୌଣସି ଘଡ଼ାରେ ପାନୀ ଭରିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି। ମୁଁ ଭାବିଲି, ଏହା ହାତୀ ହେବ, ଏହି ଭାବରେ ମୁଁ ମୋର ତୀର ଛାଡ଼ିଦେଲି। ନଦୀ କୂଳକୁ ଯାଇ ଦେଖିଲି, ଏକ ତପସ୍ବୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମୋର ତୀର ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କରିଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପ୍ରଯାଣ କରିଯାଇଛି। ମହାମନ୍ୟ, ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଘଟିଲା; ମୁଁ ହାତୀକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲୋହା ତୀର ଜଳକୁ ଛାଡ଼ିଥିଲି, ତାହାରେ ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ସେ ନିଜେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ତୀର ଉଠାଇଲି। ତୀର ଉଠାଇବା ସହିତ, ସେ ସେଠାରେ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଆପଣ ଦୁହେଁ, ଅନ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଶୋକ କରିଥିଲେ। ଅଜାଣି ଭାବରେ ମୋର ତୀରରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଗଲା; ଏବେ ଯେପରି ସ୍ଥିତି ହୋଇଛି, ମୁଁ ଆଶା କରେ ମୁନି ମୋତେ ଖ୍ମା କରିବେ। ମୋର କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଶୋକରେ ଜଳିଉଠି, ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ଭାବ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ହାତ ଯୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରିଥିବା ବେଳେ ସେ ମହାତ୍ମା ମୋତେ କହିଲେ— "ରାଜନ୍, ତୁମେ ନିଜେ ଏହି ଅପରାଧ ସ୍ୱୀକାର କରିନଥାନ୍ତା, ତେବେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଏକ ଶତ ସହସ୍ର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଗିଯାଏ। ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଏକ ପୁରୁଷକୁ ଏପରି ଭାବରେ ଜାଣି-ସୁଣି ମାରିବା, ବିଶେଷତଃ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପାପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଖସାଇପାରେ। ଯଦି ଏକ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଜାଣି-ସୁଣି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବ, ତେବେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଅଜାଣି ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଲା; ନହେଲେ ଆଜି ରଘୁବଂଶ ନାଶ ହୋଇଯାଏ।" "ରାଜନ୍, ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଅ, ଆମେ ଆଜି ଆମ ପୁଅଙ୍କୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ତାଙ୍କର ଶରୀର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା, ମୃଗଚର୍ମ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ମୁଁ ଏକାକି ଭାବେ ସେ ଦୁହେଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ପୁଅଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଦେଲି। ସେ ତପସ୍ବୀ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ଦୁଃଖରେ କହିଲେ— "ମୁଁ କି ତୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର? ତୋ ମାକୁ ଦେଖ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିଶୁ, କାହିଁକି ତୁ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହସ, ମୃଦୁସ୍ୱର ଶିଶୁ? କଥା କର।" "କିଏ ଏବେ ରାତିରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ପଢ଼ି, ମୋର ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁବ? କିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ହୋମ କରି, ମୋ ପାଖରେ ବସି ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିବ?" "କିଏ ମୁଳ, କନ୍ଦ, ଫଳ ଆଣି, ମୋତେ ଅତିଥିବାତ୍ସଲ୍ୟରେ ଖାଇବାକୁ ଦେବ, ମୁଁ ଯିଏ ଅସହାୟ, ଅନାଥ?" "ମୁଁ କିପରି ତୋ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ବି ମାକୁ ଦେଖିବି, ଯିଏ ତୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଦୁବୁଡ଼ିଯାଉଛି?" "ରୁହ, ପୁତ୍ର, ଯମଲୋକକୁ ଯାଅନାହିଁ; କାଲି ତୋ ମା ସହ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋ ସହ ଯିବି।" "ଆମେ ଦୁହେଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛୁ, ସହାରା ନାହିଁ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଅଶାନ୍ତିରେ ଅଛୁ, ଶୀଘ୍ର ତୋ ଛାଡ଼ି ଯମଲୋକକୁ ଯିବୁ।" "ତାପରେ, ମୁଁ ବୈବସ୍ବତ ଯମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବି—'ଧର୍ମରାଜ ମୋତେ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ; ଏହି ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'" "ଧର୍ମଶୀଳ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରକ୍ଷକ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଅକ୍ଷୟ ଭୟଶୂନ୍ୟ ଵର ଦେବା ଉଚିତ।" "ଯେପରି ତୁମେ ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, ଏହି ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ରଣରେ ପତିତ ବୀରମାନେ ପାଉଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।" "ପୁତ୍ର, ତୁମେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାକୁ ଯାଅ, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୃଷ୍ଠପାଳନ କରନ୍ତିନାହିଁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।" "ସଗର, ଶୈବ୍ୟ, ଦିଲୀପ, ଜନମେଯୟ, ନହୁଷ, ଧୁନ୍ଧୁମାର ଆଦି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଓହିଁ ଦଶାକୁ ଯାଅ।" "ସମସ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଭୂଦାନ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ, ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତୀମାନେ ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।" "ହଜାର ଗାଁ ଦାନ କରିଥିବା, ଗୁରୁପୂଜା କରିଥିବା, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।" "ଏହି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କେହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଶାକୁ ଯାଆନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତୁମକୁ ବଧ କଲା, ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।" ଏପରି ଭାବେ ସେ ତପସ୍ବୀ ପିତା ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ସହ ଜଳଞ୍ଜଳି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତପସ୍ବୀ ପୁଅ ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଲିଗଲେ। ସେ ତପସ୍ବୀ ପୁଅ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, କହିଲେ—"ତୁମେ ଯେପରି ମୋର ସେବା କଲ, ତାହାରେ ମୁଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି; ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବ।" ଏପରି କହି, ତପସ୍ବୀ ପୁଅ ନିୟମିତ ଚିତ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ଶୀଘ୍ର ଜଳଞ୍ଜଳି କରି, ସେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ମୋତେ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ—"ରାଜନ୍, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ମାର, ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋତେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମ ତୀରରେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ନାଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।