ମୁଁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲି ସେ ଋଷିଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ ଓ ଅସହାୟ ପିତାମାତାଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ କଟା ପଖ ଥିବା ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ ପରି ଅସାହାୟ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଚଳିପାରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆଶାହୀନ ଓ ନିରାଶ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଭଳି ଅନ୍ୟ କାହାରି ସହାୟତା ନଥିବା ଲୋକମାନେ। ଦୁଃଖରେ ତଳମଳାଉଥିବା ତାଙ୍କ ମନ, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୃଦୟ ସହିତ ମୁଁ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଏବଂ ପୁନି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲି। ମୋ ପଦଚାପ ଶୁଣି, ସେ ଋଷି କହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, କେଉଁଠି ଦେରି ହେଲୁ? ଶୀଘ୍ର ଆମ ପାଖକୁ ଜଳ ଆଣ।" ସେମାନଙ୍କ ଜନନୀ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, "ପୁଅ, କିଛି ଦିନ ପାଇଁ ତୁମେ ଜଳରେ ଖେଳୁଥିଲେ କି? ତୁମ ମାଆ ଚିନ୍ତିତ। ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ।" "ପୁଅ, ଯଦି ତୋ ମା କିମ୍ବା ମୁଁ କିଛି ଅପରାଧ କରିଥିବା, ତୁମେ ତ ପରିହାର ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ଅନାଥଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅନ୍ଧଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି। ଆମର ଜୀବନ ତୁମେ। କାହିଁକି ଏକଥା ମଧ୍ୟ ଆମ ସହ କହୁନାହଁ?" ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟ ଓ ଅପରାଧବୋଧରେ କପିଥିଲି, ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲି। ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ବିଷୟରେ କହିଦେଲି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସହ ଘଟିଥିଲା। "ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଦଶରଥ ନାମର, ତୁମ ପୁଅ ନୁହେଁ, ମହାତ୍ମନ। ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମର ପରିଣାମରେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ।" "ମୁଁ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ହୋଇ ସାରୟୂ ତୀରକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସିଥିଲି, ଏବଂ ଭାବିଲି କିଛି ପଶୁ ଜଳପାନ କରିବାକୁ ଆସିଛି, ସମ୍ଭବତଃ ହାତୀ।" "ତାପରେ ମୁଁ ଜଳରେ କୁମ୍ଭୀର ଭରାଉଥିବା ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲି, ଏବଂ ଭାବିଲି ହାତୀ, ତେଣୁ ତୀର ଛାଡ଼ିଦେଲି।" "ନଦୀକୂଳକୁ ଗଲି, ଦେଖିଲି ଏକ ତପସ୍ବୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମୋ ତୀରରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭେଦିଯାଇଛି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯାଇଛି।" "ମହାନୁଭାବ, ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ମୁଁ ହାତୀ ମନେ କରି ଇଷ୍ଟିକା ତୀର ଛାଡ଼ିଲି; ତାହାରେ ତୁମ ପୁଅ ବଧ ହେଲେ।" "ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତୀରଟି ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରିଦେଲି।" "ଏହି ତୀର ବାହାରିଲାପରେ, ସେଠାରେ ତିନି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କୁ ଶୋକ କରିଲେ।" "ଅଜାଣି ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁଅ ହଠାତ୍ ଆଘାତ ପାଇଲେ; ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ବାକି ଯାହା ଅଛି, ମହାତ୍ମା ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।" ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ତିବ୍ର ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ମହାନ ଋଷି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ମୁଁ ଯେଉଁଠି ହାତ ଯୋଡି ଦାଁଡ଼ିଥିଲି, ସେମାନେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱୀକାର କରିନଥାନ୍ତୁ, ରାଜା, ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଏହି ଖ୍ଷଣରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଉଥାନ୍ତା।" "ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲର ନିବାସୀଙ୍କୁ ଜାଣିଛି ହତ୍ୟା କଲେ, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ପତିତ ହେବେ।" "ଯଦି ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛି ତପସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ କରି ଛାଡ଼ାଯାଏ, ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ।" "କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅଜାଣି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଲା; ନହେଲେ ଆଜି ରଘୁବଂଶ ବିନାଶ ହୋଇଯାଏ।" "ମୁଁ ଏବେ ଚାହେଁ, ରାଜା, ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଅ; ଆମେ ଆଜି ଶେଷଥର ପାଇଁ ଆମ ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ତାଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଦେହ, ମୃଗଚର୍ମ ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଧର୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ମୁଁ ଏକା, ସେ ଦୁଇ ଦୁଃଖିତ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଇଲି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଦେଲି। ସେ ତପସ୍ବୀ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଛୁଇଁ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ: "ମୋ ପୁଅ, ମୁଁ କି ତୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ? ଦେଖ, ଏହି ତୋ ମାଆ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। କାହିଁକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବାହୁବଳେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହଁ, ମୋ ମୃଦୁ କଣ୍ଠ ଶିଶୁ? କିଛି କହ।" "ତୋ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ବେଦ ପାଠ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବି କିଏ, ବିଶେଷକରି ରାତିରେ, ଯାହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲା?" "ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ହୋମ କରି, ମୋ ପୁଅ, ଏବେ କିଏ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିବ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଶୋକ ଓ ଭୟରେ ଅବସ୍ଥିତ?" "କିଏ ଏବେ ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଆଣି ମୋତେ ଖୁଆଇବ, ମୁଁ ଅନାଥ, ଅସହାୟ, ଅତିଥି ପରି?" "ମୋ ପୁଅ, ଏହି ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ତପସ୍ବିନୀ ତୋ ମାଆଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବି, ଯିଏ ତୋ ପାଇଁ ତରସି ରହିଛନ୍ତି?" "ରୁହ, ଯିଅ ଯମଲୋକକୁ ଯାଉନାହଁ, ଆସନ୍ତାକାଲି ତୋ ମାଆ ସହ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋ ସହିତ ଯିବି।" "ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ଅନାଥ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦୟାନୀୟ, ଶୀଘ୍ର ତୋ ବିନା ଯମଲୋକକୁ ଯିବୁ।" "ତାପରେ, ମୁଁ ବୈଵସ୍ୱତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିବି: 'ଧର୍ମର ରାଜା ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ସେ ଏହି ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସହାୟ କରନ୍ତୁ।'" "ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ନ୍ୟାୟବାନ୍, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକପାଳ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଅକ୍ଷୟ ଭୟମୁକ୍ତିର ବର ଦିଅନ୍ତୁ।" "ଯେପରି ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କୌଣସି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲ, ଏହି ସତ୍ୟରେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତାହିଁକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି।" "ଯାଅ, ପୁଅ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି।" "ଯାଅ, ପୁଅ, ସେଉଁଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଗର, ଶୈବ୍ୟ, ଦିଲୀପ, ଜନମେଜୟ, ନହୁଷ ଓ ଧୁନ୍ଧୁମାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।