ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ଭରିଥିବା କଳଶ ନେଇ, ମୁଁ ଏକା ଏକା ଖୋଜି ଖୋଜି ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲି, ଯେଉଁପଥର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେହିପଥରେ ଚାଲିଗଲି. ଆଶ୍ରମରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା—ବୟସ୍କ, ଅନ୍ଧ, ଅସହାୟ—ପଖା ଛାଡିଦିଆ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଟି ପରି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିଲେ. ସେମାନେ ସେଠାରେ ଅଚଳ ହୋଇ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ କଥା କହିକି ସମୟ କାଟୁଥିଲେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ଅସହାୟ ଲୋକମାନେ ପରି ନିରାଶ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ. ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ତିବ୍ର ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା, ହୃଦୟ ଭୟରେ କପିଥିଲା; ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ତିବ୍ର ଦୁଃଖ ମୋ ମନକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା. ମୋ ପାଦ ଆବାଜ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟଭିତ ହୋଇ, କମ୍ପିତ ଶବ୍ଦରେ ସେ ଋଷିଙ୍କୁ କଥା କହିଲି. ଋଷି କହିଲେ, “ପୁଅ, କେଉଁଠି ଅଟକିଗଲା? ଶୀଘ୍ର ପାଣି ଆଣ.” ତାଙ୍କ ମା ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ. ଯଦି ତୋ ମା କିମ୍ବା ମୁଁ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲି, ତୁମେ ତାହା ମନରେ ରଖନିଅ. ତୁମେ ଅସହାୟଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଅନ୍ଧମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ; ଆମ ଜୀବନ ତୁମେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି. କିଛି ଦୟା କରି ଆମକୁ କଥା କହ, ପୁଅ.” ମୁଁ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅର ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ କହିଲି: “ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଦଶରଥ ନାମରେ ପରିଚିତ; ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ ନୁହେଁ, ମହାତ୍ମା. ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ.” “ମୁଁ ଧନୁର୍ବାଣ ନେଇ ସରୟୂ ତୀରକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲି, ଏକ ଜନ୍ତୁ ପାଣିପାନିକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବିଲି, ସମ୍ଭବତଃ ହାତୀ ହୋଇପାରିବ.” “ପରେ ମୁଁ ଜଳରେ କଳଶ ଭରିବା ଆବାଜ ଶୁଣି, ହାତୀ ବୋଲି ଭାବି, ଏକ ତୀର ଛାଡିଲି.” “ନଦୀ କୂଳକୁ ଗଲି, ଦେଖିଲି ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଭୂମିରେ ପଡିଥିଲେ, ମୋ ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବିଦାୟ ହୋଇଯାଇଛି.” “ମହାତ୍ମା, ଆବାଜ ଶୁଣି, ମୁଁ ହାତୀକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲୋହା ତୀର ଜଳକୁ ଛାଡିଥିଲି; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁଅ ନିଃସ୍ତ୍ରାଣ ହୋଇଯାଇଛି.” “ତାଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ତୀରକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଉତ୍କଳିଲି.” “ଏବଂ ତୀର ଉତ୍କଳିଲା ପରେ, ସେଠାରେ ତିନିଏ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ଅନ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅତି ମନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପୁଅ ପାଇଁ ବିଲାପ କରୁଛନ୍ତି.” “ଅଜାନାରେ ମୋ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁଅ ଅକସ୍ମାତ ହତ୍ୟା ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ, ମୁଁ ଆଶା କରିଛି ଋଷି ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରିବେ.” ମୋ ଦୁଃଖଦ କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ତିବ୍ର ବିଷାଦରେ ଜଳି, ଋଷି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦମନ କରିପାରିଲେନି. ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୁଃଖରେ ଶିଥିଳ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାତ୍ମା ମୋତେ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କହିଲେ: “ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ତୁମେ ନିଜେ ମୋ ପାଖରେ କଥା ନ କହିଥାନ୍ତି, ରାଜା, ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଏକ ଶତ ହଜାର ଖଣ୍ଡରେ ଭାଗିଯାଇଥାନ୍ତି.” “ଏକ ତପସ୍ୱୀ ହତ୍ୟା, ସେଉଁଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଶୁଣି କରାଗଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି.” “ଯଦି କୌଣସି ତପସ୍ୱୀ ଉପବାସୀ ଉପରେ ଜାଣିଶୁଣି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡାଯାଇଥାଏ, ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଗିଯାଏ.” “କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଜାନାରେ ଘଟିଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ; ନହେଲେ ଆଜି ରଘୁବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି, ତୁମେ କିପରି ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି?” “ରାଜା, ଆମକୁ ସେଠିକୁ ନେଇଚାଲ; ଆମେ ଆଜି ଆମ ପୁଅକୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ.” ତାଙ୍କ ପୁଅର ଶରୀର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ମୃଗଚର୍ମ ଭୂମିରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ଅଚେତନ ଭୂମିରେ ପଡିଥିଲେ, ଧର୍ମ ଲୋକକୁ ଗଲେ. ତାପରେ ମୁଁ, ଏକା ଏକା, ସେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସେଠିକୁ ନେଇଗଲି; ମୁଁ ଋଷି ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଅନୁମତି ଦେଲି. ସେ ତପସ୍ୱୀ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଛୁଇଁଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଚାପିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: “ମୁଁ କି ତୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ପୁଅ? ତୋ ମାକୁ ଦେଖ, ଧର୍ମାତ୍ମା; କିପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହାଁ, ମୃଦୁ କଣ୍ଠର ପୁଅ? କଥା କହ.” “ମୁଁ କି ତୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ପୁଅ? ତୋ ମାକୁ ଦେଖ, ଧର୍ମାତ୍ମା; କିପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହାଁ, ମୃଦୁ କଣ୍ଠର ପୁଅ? କଥା କହ.” “ଏବେ ମୁଁ କିଏର ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ବେଦ ବା ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ବାଚନ କଥା ଶୁଣିବି, ବିଶେଷ କରି ରାତିରେ, ଯାହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଥିଲା?” “କିଏ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ସମ୍ପାଦନ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଅର୍ପଣ କରି, ମୋତେ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିବ?” “କିଏ ମୂଳ, କନ୍ଦ, ଫଳ ଆଣି, ମୋତେ ଅସହାୟ, ଅନାଥ, ଅତିଥି ପରି ଖାଇବାକୁ ଦେବ?” “ମୁଁ କିପାଇଁ ତୋ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ୱି ମାକୁ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ପୁଅ ପାଇଁ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ତୁମେ ନାହାଁ, ସେ ଦେଖିବି?” “ରୁହ, ଚାଲିନି, ପୁଅ, ଯମ ଲୋକକୁ ଯାଉନା; କାଲି ତୋ ମା ସହିତ ଆମେ ଏକାଠି ଯିବୁ.” “ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଅସହାୟ, ଅରଣ୍ୟରେ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ତୁମେ ନଥିବାରୁ ଶୀଘ୍ର ଯମ ଲୋକକୁ ଯିବୁ.” “ତାପରେ, ମୁଁ ବୈ୵ସ୍ୱତକୁ ଦେଖି, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିବି: ‘ଧର୍ମର ରାଜା ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଏହି ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ବଳ ଦିଅନ୍ତୁ.’” “ଧର୍ମିକ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଏପରି ଏକ ଅବିନାଶୀ ଭୟହୀନ ଵର ମୋ ପାଇଁ ଦିଅନ୍ତୁ.” “ଯେପରି ତୁମେ ନିର୍ମଳ, ଅପରାଧୀ, ଏବଂ କିଏ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରି ତୁମେ ମରିଛ, ସେହି ସତ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଉ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡି ରହନ୍ତି.” “ଯାଉ, ପୁଅ, ତୁମେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚ, ଯେଉଁଥିରେ ସାହସିକ ଯୋଦ୍ଧା ପଛକୁ ହଟନାହାନ୍ତି ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡି ଯାନ୍ତି.