ସରୟୂ ତଟରେ ଶର ଲାଗି ପଡ଼ିଥିବା ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମ୍ର ଭାବେ ଶର ଟିଏ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବାହାର କରିଲି। ଜଳରେ ଭିଜା ଦେହରେ, ହୃଦୟର ଗଭୀର ଆଘାତରେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସରୟୂ ତଟରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ଓ ଅବସାନ୍ନ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ହତ୍ୟା ଉପରେ ଶୋକ କରୁଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ଆଉଥରେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ମହାପାପ ଅଜ୍ଞାନରେ କରିଦେଇଛି, ମୋ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବିବେକରେ ଆସିଯାଇଥିଲା, ଏବେ ମୁଁ ଏକା, ଏହାର କିଛି ଭଲ ଫଳ କିପରି ମିଳିପାରିବ ବୁଝିପାରୁନି।" "ତାପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳର ଘଡ଼ା ନେଇ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲି, ଯେପରି ମୋତେ ଦେଖାଇଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ, ଅସହାୟ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେମାନେ ପଖା କଟା ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଅସହାୟ।" "ସେମାନେ ବସିଥିଲେ, ଚଳିପାରୁନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ କଥା କହୁଥିଲେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆଶାହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ, ସମର୍ଥନ ବିହୀନ ଲୋକଙ୍କ ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ। ତାଙ୍କ ମନ ଶୋକରେ ଭାସିଯାଉଥିଲା, ହୃଦୟ ଭୟରେ କମ୍ପିଯାଉଥିଲା। ମୁଁ ଆଶ୍ରମ ପହଁଚିଲି, ଏବଂ ପୁନି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲି।" "ମୋ ପଦଚାପ ଶୁଣି, ସେ ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, 'କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ, ପୁଅ? ଶୀଘ୍ର ଜଳ ଆଣ। ତୁମେ ଜଳରେ ଖେଳିଥିବା କାରଣରୁ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ କି? ତୁମ ମାଆ ଚିନ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ। ଯଦି ତୁମ ମା ବା ମୁଁ କିଛି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ପୁଅ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଅଛ, ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଅନାଥଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଅନ୍ଧଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ଆମର ଜୀବନ ତୁମେ; କିଛି କଥା କାହିଁକି କୁହୁନାହ, ପୁଅ?'" "ଏପରି ଦେଖି, ମୁଁ କମ୍ପିଯାଉଥିଲି, ଭୟରେ ଭରିଥିଲି, ମୋ କଣ୍ଠ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲା। ମୁଁ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ସାହସ ଜମାଇ, ଏହି ଭୟାନକ ଦୁର୍ଘଟନା ବିଷୟରେ ସୁନାଇଲି।" "ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଦଶରଥ ନାମ, ତୁମର ପୁଅ ନୁହେଁ, ମହାତ୍ମା। ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳରେ ଏହି ଦୁଃଖ ପାଇଁଛି, ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।" "ମୁଁ ଧନୁଷ ନେଇ ସରୟୂ ତଟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସିଥିଲି, ଭାବିଲି ଜଳପାନ କରିବାକୁ କିଛି ପଶୁ ଆସିଛି, ସମ୍ଭବତଃ ହାତୀ। ତାପରେ ଏକ ଘଡ଼ାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି, ଭାବିଲି ହାତୀ, ଏବଂ ଶର ଛାଡ଼ିଲି। ତାପରେ ନଦୀ ତଟକୁ ଗଲି, ଦେଖିଲି ଏକ ତପସ୍ବୀ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମୋ ଶର ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଦେଇଛି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି।" "ମହାନ, ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ହାତୀ ମାନି, ମୁଁ ଲୋହା ଶର ଜଳରେ ଛାଡ଼ିଥିଲି; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ନିଜ ମୁଁହରେ କହିଥିବା ଶୋକରେ, ମୁଁ ଶର ଟିଏ ତାଙ୍କ ଜୀବନ୍ଦାୟିନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ବାହାର କରିଦେଲି। ଏବଂ ଶର ବାହାରିବା ସହିତ, ସେ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ହେଲା। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଶୋକ କରିଲେ।" "ଅଜାଣି ତୁମର ପୁଅକୁ ମୁଁ ଅଚାନକ ଆଘାତ କରିଦେଇଛି; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ମହାତ୍ମା ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।" "ମୋର ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଉଥିବା ସେ ମହାନ ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ଗଭୀର ଶୋକ ବାନ୍ଧିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଦୁଃଖରେ ହରାଞ୍ଚିତ, ମୋତେ ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖି, ସେ ମହାନ ତପସ୍ବୀ କହିଲେ:" "ରାଜନ, ଯଦି ତୁମେ ନିଜେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ସ୍ୱୀକାର କରିନଥାନ୍ତୁ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଏକ ଲକ୍ଷ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ। ଅରଣ୍ୟବାସୀକୁ ଜାଣିଶୁଣି ହତ୍ୟା କରିବା, ବିଶେଷକରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଯଦି ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣିଶୁଣି ଏକ ତପସ୍ବୀ, ତାପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡ଼ାଯାଏ, ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଅଜ୍ଞାନରେ ଘଟିଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଲ; ନହେଲେ ଆଜି ରଘୁବଂଶ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯାଏ।" "ରାଜନ, ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଚାଲ, ଆମେ ଆଜି ଶେଷଥର ପାଇଁ ଆମର ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" "ତାଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଥିଲା, ମୃଗଚର୍ମ ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ସେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅଚେତନ ଭାବରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଧର୍ମଲୋକକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।" "ତାପରେ ମୁଁ ଏକା, ସେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଃଖିତକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଗଲି; ତପସ୍ବୀ ଓ ତାଙ୍କ ଜନନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଦେଲି।" "ସେମାନେ ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ: 'ମୁଁ କି ତୁମ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ପୁଅ? ତୁମ ମାଆକୁ ଦେଖ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; କିଏ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହ, ମୃଦୁସ୍ବର ଶିଶୁ? କିଛି କହ।'" "'କିଏ ଏଉଁ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲ, ବିଶେଷକରି ରାତିରେ, ମୋର ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଯାଉଥିଲ? ଏବେ କିଏ ଶାନ୍ତି ଦେବ?' "'କିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ହୋମ କରି, ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିବ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ପୁଅ ନିମିତ୍ତେ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ବସିଥିବି?' "'କିଏ ମୂଳ, କନ୍ଦ, ଫଳ ଆଣି, ମୋତେ ଅତିଥି ଭଳି ଖୁଆଇବ, ମୁଁ ଅସହାୟ, ନିରାଶ୍ରୟ?' "'ମୋ ପୁଅ, କିପରି ଏହି ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ବିନୀ ତୁମ ମାଆକୁ ମୁଁ ଦେଖିବି, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଭସୁଛନ୍ତି?' "'ଥାଅ, ଯିଅନିଅ, ପୁଅ, ଯମଲୋକକୁ ଏଉଁ ଯାଅନି; ଆସନ୍ତାକାଲି ତୁମ ମାଆ ସହ ମୋତେ ସହ ଯିବୁ।'" ଏପରି ଭାବେ ତପସ୍ବୀ ପିତାମାତାଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ବିୟୋଗରେ ବିଗ୍ନ ହୃଦୟର ଦୁଃଖଦ ଅନୁଭୂତି ଦେଖି, ଦଶରଥ ଦେଖିଥିଲେ।