ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ଧୃଢ଼ କରିଛି, ଆପଣ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ହୃଦୟରୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ମୋର ଜନ୍ମ ଏକ ଶୂଦ୍ର ମାତା ଓ ଏକ ବୈଶ୍ୟ ପିତାଙ୍କଠାରେ ହୋଇଛି, ଏ ଭୂମିର ନାଥ। ଏପରି କଷ୍ଟରେ ସେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ତୀର ଘାତ କରିଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଭୂମିରେ କମ୍ପିତ ଓ ବିଥିର ହେଉଥିଲେ। ସେ ଭୂମିରେ ଶୟାନ ଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ତୀରଟି ଉଠାଇଲି। ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହରେ ବିଲାପ କରି, ହୃଦୟର ଘାଉର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସେହି ମୁନିକୁ ମୁଁ ସରୟୂ ତଟରେ ଶୟାନ ଦେଖିଲି, ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପରେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଘବ ଆଉଥରେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅନ୍ଯାୟରେ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛି। ଅଜ୍ଞାନରେ ଏହି ମହାପାପ କରିଦେଇ, ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବିମୂଢ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ଭାବୁଥିଲି, ଏହାର କୌଣସି ଶୁଭ ଫଳ କିପରି ମିଳିପାରିବ।" ତାପରେ, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଭରିଥିବା ଘଡ଼ା ନେଇ, ମୁଁ ସେହି ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲି, ଯେପରି ମୋତେ ପଥ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ, ଅସହାୟ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେମାନେ ଦୁଇଟି ପଖା କଟା ପକ୍ଷୀ ପରି ଅସାହାୟ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସେଠାରେ ବସି, ଚଳିପାରୁନଥିଲେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥନ ବିହୀନ ଲୋକଙ୍କ ପରି ନିରାଶ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଓ ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ମୁଁ ସେହି ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଏବଂ ପୁନଃ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲି। ମୋ ପାଦ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସେ ମୁନି କହିଲେ, "ବାପା, ଏତେ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ଜଳ ଆଣିଦେ।" "କିଛି କାରଣରେ ତୁମେ ଜଳରେ ଖେଳୁଛ, ବାପା, ତୁମ ମାଆ ବିଷଣ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ।" "ଯଦି ତୁମ ମା ବା ମୁଁ କିଛି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ତ ପରମ ତପସ୍ବୀ, ଏହା ହୃଦୟରେ ରଖନିଅ।" "ତୁମେ ଅନ୍ଧଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅସହାୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ; ଆମର ପ୍ରାଣ ତୁମେ; କିପାଇଁ ଆମ ସହ କିଛି କହୁନାହ, ବାପା?" ଏପରି ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟଭିତ ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କମ୍ପିଥିବା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲି। ମୋ ମନକୁ ଧୃଢ଼ କରି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସେଇ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ବିଷୟରେ କହିଲି। "ମୁଁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଦଶରଥ ନାମରେ, ତୁମ ପୁଅ ନୁହେଁ, ମହାତ୍ମା। ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳରେ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଭୋଗୁଛି। ମୁଁ ଧନୁ ନେଇ ସରୟୂ ତଟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲି, ଭାବିଲି କିଛି ପଶୁ, ଶାୟଦ ହାତୀ, ଜଳ ପିବାକୁ ଆସିଛି। ତାପରେ ଘଡ଼ାରେ ଜଳ ଭରିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ଭାବିଲି ଏହା ହାତୀ, ଏବଂ ତୀର ଛାଡ଼ିଦେଲି। ନଦୀ କୂଳକୁ ଯାଇ, ଏକ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶୟାନ, ମୋର ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ଘାୟଲ, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ମୁନିବର, ମୁଁ ହାତୀ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଥିଲି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁଅ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେପରି ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥିଲେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ତୀର ଉଠାଇଲି। ତୀର ଉଠାଇବା ସହିତ, ସେ ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ; ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ଧ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ। ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋର ତୀର ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ଘାତ କଲା; ଏବେ ଯାହା ଅବଶେଷ ଅଛି, ମୁନିବର, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।" ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ମୁନିବର ତାଙ୍କ ଅତି ଦୁଃଖ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ, ସେ ମହାତ୍ମା ମୋତେ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ନିଜେ ଦେଖାଇନଥାନ୍ତା, ରାଜନ, ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଏହିକ୍ଷଣରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତା। ରାଜନ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଚ୍ୟୁତ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା ଭାବେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ସେ ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଗିଯାଏ। ଏଠି ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ କରିଛ, ସେଥିପାଇଁ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଗଲ; ନହେଲେ ଆଜି ରଘୁବଂଶ ପ୍ରଳୟ ହେଉଥାନ୍ତା—ତୁମେ କିପରି ରହିପାରିଥାନ୍ତା? ରାଜନ, ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଅ; ଆମେ ଆଜି ଆମ ପୁଅଙ୍କୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ତାଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା, ମୃଗଚର୍ମ ଖଣ୍ଡିଯାଇଛି, ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଶୟାନ, ଧର୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏକା ହୋଇ, ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ନେଇ ଗଲି, ମୁନି ଓ ତାଙ୍କ ଜନନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଛୁଅଇଲି। ସେମାନେ ପୁଅଙ୍କୁ ଛୁଇଁ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ, "ମୁଁ କି ତୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ବାପା? ଦେଖ, ତୋ ମାଆ ଅଛନ୍ତି, ଧର୍ମପରାୟଣ; କିପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହ, ମୃଦୁ କଣ୍ଠୀ, କିଛି କହ। ମୁଁ କି ତୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ବାପା? ଦେଖ, ତୋ ମାଆ ଅଛନ୍ତି, ଧର୍ମପରାୟଣ; କିପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହ, ମୃଦୁ କଣ୍ଠୀ, କିଛି କହ। କିଏ ଏବେ ରାତିରେ ବେଦ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ମୋ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ? କିଏ ଏବେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ହୋମ କରି, ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଅତିବାହିତ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିବ?" ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଭରା ଦୃଶ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ବିକାଶ ପାଇଲା, ଯେଉଁଠି ଏକ ଅଜ୍ଞାନ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିଚ୍ଛେଦ ଘଟିଗଲା।