ଏହି ଘଟଣା ସମୟରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ମୁଁ ଯେଉଁ ସଂତାପ ଭିତରେ ଥିଲି, ତାହା ସେ ଋଷିପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭରା ଦେହରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ନିକଟରେ ଥିବା ପରି, ମୋତେ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ଧୃଢ଼ କରିଛି, ରାଜନ୍, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ମନରୁ ବିଲଗ କର। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ମୋ ମା ଶୂଦ୍ରା ଓ ବାପା ବୈଶ୍ୟ, ଏହି କଥା ମନେ ରଖ।" ଏପରି ଅତି କଷ୍ଟରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତିମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ଦେହ ମାଟିରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଭୂମିରେ ଶୟାନ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବାଣଟିକୁ ଉତ୍କାଳି। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଜଳରେ ଭିଜା, ହୃଦୟର ଘାଉର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଉନ୍ମାଦ ହୋଇ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ସରୟୂ ତୀରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ଶୟାନ ଥିଲେ। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିବା ମହାତ୍ମା ତାପସଙ୍କୁ ନେଇ ଶୋକ କରୁଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁନି କଥା କହିଲେ। ଏହି ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋର ଏହି ମହାପାପ ଘଟିଗଲା, ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅବିବେକରେ ଆଛନ୍ନ ହୋଇଗଲା, ମୁଁ ଏକାକି ରହି, ଭାବିଲି—ଏହି ଦୁଃଖରୁ କେମିତି ମୋ ପାଇଁ କିଛି ମଙ୍ଗଳ ହେବ? ତାପରେ, ମୁଁ ଏକ ପାତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନେଇ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲି, ଯେପରି ରାସ୍ତା ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ, ଅସହାୟ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ଏକ ଛେଦିତ ପଖା ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ ପରି। ସେମାନେ ଏକାଏକି ବସି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅପରାଧ ଭାବି, ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୟହୀନ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଶୋକରେ ଆବୃତ, ହୃଦୟ ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ମୁଁ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁନି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହେଲି। ମୋ ପାଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ଋଷି କହିଲେ, “ବେଳେଇ କାହିଁକି ଦେଖୁଛୁ, ପୁତ୍ର? ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଆମକୁ ଜଳ ଦେ।” “ପୁତ୍ର, କୌଣସି କାରଣରୁ ତୁମେ ଜଳରେ ଖେଳୁଛ, ତୁମ ମା ଚିନ୍ତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ।” “ପୁତ୍ର, ତୁମ ମା ବା ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ ଏହାକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” “ତୁମେ ଅସହାୟଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଅନ୍ଧଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଆମ ଜୀବନ ତୁମେ, କାହିଁକି ଆମକୁ ଏକଥା କୁହୁନାହଁ?” ଏପରି ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟଭୀତ ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲି। ମୁଁ ମନକୁ ଧୃଢ଼ କରି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲି—“ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଦଶରଥ ନାମ, ତୁମ ପୁଅ ନୁହେଁ, ମହାତ୍ମା; ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଛି, ମୋ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା। ମୁଁ ଧନୁଷ୍ ନେଇ ସରୟୂ ତୀରକୁ ଆସିଥିଲି, ଶିକାର କରିବାକୁ, ଭାବିଲିଲି କିଛି ପଶୁ ଆସିଥିଲା, ହତ୍ୟା କରିବି। ତାପରେ ଜଳ ଭରିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭାବିଲିଲି ଏକ ହାତୀ, ଏହି ଭାବରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି। ନଦୀପାରେ ଗଲି, ଏକ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶୟାନ, ମୋ ବାଣରେ ହୃଦୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ମୃତ ଦେଖିଲି। ଏହି ଭାବରେ, ମୁଁ ହାତୀ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆୟସ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି, ତାହିଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁଅ ହତ୍ୟା ହେଲେ। ତାପରେ, ସେ ନିଜେ କହିଥିବା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ବାଣଟିକୁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍କାଳି। ଏହି ବାଣ ବାହାର କଲା ପରେ, ସେ ଏଠି ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଆପଣମାନେ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ଶୋକ କରିଲେ। ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅପରାଧ ଘଟିଗଲା; ଏଠାରୁ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ମୋ ଏହି କଠିନ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଋଷି ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଏତେ ଶୋକିତ ହେଲେ, ଯେ କେବଳ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ମୁହଁରେ ମୋ ପ୍ରତି କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ଯଦି ତୁମେ ନିଜେ ଏହି ଅପରାଧ ସ୍ୱୀକାର କରିନଥାନ୍ତା, ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଏଠି ସହସ୍ର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଗିଯାଏ। ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ଅବାସୀର ହତ୍ୟା ଜାଣିସୁଣି କରାଗଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଦେବେ। ତପସ୍ବୀ ଉପବାସୀ ଉପରେ ଜାଣିସୁଣି ଅସ୍ତ୍ର ଚାଲିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଅଜ୍ଞାନରେ ହୋଇଥିବାରୁ, ତୁମେ ବଞ୍ଚିଗଲ; ନହେଲେ ଆଜି ରଘୁବଂଶ ଧ୍ଵଂସ ହୋଇଯାନ୍ତା। ଏବେ ଆମକୁ ତା ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ଚାଲ, ଆମେ ଆଜି ଆମ ପୁଅଙ୍କୁ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ଦେହ, ଅଜଗର କମ୍ବଳ ଛିଣ୍ଡା, ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଶୟାନ, ଧର୍ମଲୋକକୁ ଗତି କରିଥିଲେ। ତାପରେ ମୁଁ, ଏକାକି, ସେ ଦୁଇ ଦୁଃଖିତ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ନେଇଗଲି; ମୁଁ ତାପସ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରାଇଲି। ସେ ତପସ୍ବୀ ଦମ୍ପତି, ପୁଅଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଦୁଃଖରେ କହିଲେ: “ମୁଁ କି ତୁମ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର? ତୁମ ମାକୁ ଦେଖ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; କାହିଁକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁନାହଁ, ମୃଦୁ କଣ୍ଠୀୟ ପୁଅ? କିଛି କୁହ।” (ଏହି ଶୋକ ଉପରେ ପିତା ପୁନି ପୁନି ଏହି କଥା କହିଲେ।) ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଗଲା।