ଏହି ଘଟଣାରେ ଦଶରଥ ରାଜା କଥା କହିଛନ୍ତି—ସେ ମୋତେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦହିଯାଉଥିବା ପରି ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିବାବେଳେ ତୁମେ କଣ ଦୋଷ କରିଥିଲି? କାହିଁକି ତୁମେ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ଜଳ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ମୋତେ ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ?" "ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ମୋର ପ୍ରାଣସ୍ଥଳକୁ ଆଘାତ କରି, ମୋର ଦୁଇ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା—ମୋର ମାଆ ଓ ବାପା—ଏବେ ମୃତସ୍ମାନ। ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଆଶାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହି, ତିଆରି ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।" "ନିଶ୍ଚୟ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ, କାରଣ ମୋର ବାପା ଜାଣିନାହାନ୍ତି ଯେ, ମୁଁ ଏଠି ଭୂମିରେ ଅପତିତ। ଯଦି ସେ ଜାଣିଥାନ୍ତେ ମଧ୍ୟ, କ’ଣ କରିପାରିବେ? ସେ ଅଶକ୍ତ, ଏକ ଗଛ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ କଟାଯିବାରୁ ବଞ୍ଚାଇପାରେ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ହେ ରାଘବ, ଏବଂ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଖବର ଦିଅ; ସେ ତୁମେ ଉପରେ ରୁଷ୍ଟ ହେଇ ଅଗ୍ନି ପରି ଦହିଦେବେ। ଏହି ହେଉଛି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଏକମାତ୍ର ପଥ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କର, ନହେଲେ ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇପାରିବେ।" "ମୋର ପ୍ରାଣସ୍ଥଳରୁ ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଟି ଉତ୍କାଶ କର, ହେ ରାଜା, କାରଣ ଏହା ମୋର ପ୍ରାଣକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ଯେପରି ଏକ ସାଧାରଣ ମାଟିର ଉଚ୍ଚତା ନଦୀପାର୍ଶ୍ୱରେ ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖେ।" "ଯଦି ବାଣ ଲାଗି ରହିବ, ମୁଁ ପୀଡିତ ହେବି; ଯଦି ତୁମେ ଏହା ବାହାରିବ, ମୁଁ ମରିଯିବି—ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର।" ସେ ତପସ୍ୱୀପୁତ୍ର ଦୁଃଖିତ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୋକାକୁଳ ଥିଲେ, ମୋ ମନର ଚିନ୍ତା ଦେଖିଲେ। ଅତି ବେଦନା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଲ ହେଉଥିଲା, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ନିକଟରେ ଥିଲେ, ମୋତେ କହିଲେ: "ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ଧୃଢ କରିଛି, ହେ ରାଜା; ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ-ବଧ ଦୋଷ ତୁମ ହୃଦୟରୁ ଦୂର କର। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ମୋ ମାଆ ଶୂଦ୍ରା, ବାପା ବୈଶ୍ୟ, ହେ ଭୂମିପତି, ତେଣୁ ତୁମ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ।" ଏଭଳି କଷ୍ଟରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଅତି କଠିନରେ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣସ୍ଥଳରେ ବାଣ ଲାଗିଥିଲା, ତାଙ୍କ ଦେହ ତିବ୍ର ଭାବେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶୟାନ ଦେଖି, ମୁଁ ବାଣଟି ବାହାରିଦେଲି। ପରେ ଜଳରେ ଭିଜା ଦେହରେ, ହୃଦୟର ଗଭୀର ଘାଉ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି, ସରୟୂ ତଟରେ ସେ ଶୋକାକୁଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ପୁନି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଅଜ୍ଞାନରେ ଏଉଁ ମହାପାପ କରି, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ମୁଁ ଏକାକୀ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି—ଏହାର କୌଣସି ଭଲ ଫଳ କିପରି ହେବ? ତାପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳର ଘଡ଼ା ନେଇ, ସେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ, ଅସହାୟ, ଦୁଇଟି ପଖ ଛିଣ୍ଡା ପକ୍ଷୀ ପରି। ସେମାନେ ଏକାନ୍ତରେ ବସି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ପୁଅଙ୍କ କଥା କହି ସମୟ କାଟୁଥିଲେ, ଅନାଥ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପରି ନିରାଶ। ତାଙ୍କ ମନ ଶୋକରେ ଭାସି ଯାଉଥିଲା, ହୃଦୟ ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ମୁଁ ଆଶ୍ରମ ପହଞ୍ଚି ଆଉ ଏକଥର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲି। ଏହି ସମୟରେ, ମୋର ପଦଚାପ ଶୁଣି, ସେ ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ? ଶୀଘ୍ର ଜଳ ଆଣ।" "କୌଣସି କାରଣରୁ ତୁମେ ଜଳରେ ଖେଳୁଛ, ବୋଉ, ତୁମ ମାଆ ଚିନ୍ତିତ; ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ। ଯଦି ତୁମ ମାଆ କିମ୍ବା ମୁଁ କିଛି ଅପରାଧ କରିଥିବା, ତୁମେ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ଥିଲେ ଏହି ଦୁଃଖ ମନରେ ରଖିବ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ଅସହାୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଅନ୍ଧଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି; ଆମ ପ୍ରାଣ ତୁମେ ଉପରେ ନିର୍ଭର; କାହିଁକି ଆମ ସହ କିଛି କଥା କହୁନାହଁ?" ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ମୁଁ କମ୍ପିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲି। ମୁଁ ମନକୁ ଧୃଢ କରି, ସାହସ ସଂଗ୍ରହ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ମୃତ୍ୟୁର ଘଟଣା କହିଦେଲି। "ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଦଶରଥ ମୋର ନାମ, ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ ନୁହେଁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।" "ମୁଁ ଧନୁଷ ନେଇ ସରୟୂ ତଟକୁ ଆସିଥିଲି, ଶିକାର କରିବାକୁ, ଭାବିଲି କିଛି ପଶୁ ଜଳ ପିବାକୁ ଆସିଛି, ସମ୍ଭବତଃ ହାତୀ।" "ଏବେଳେ ଘଡ଼ାରେ ଜଳ ଭରିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି, ଭାବିଲି ହାତୀ, ତେଣୁ ମୁଁ ବାଣ ମାଡ଼ିଲି।" "ନଦୀପାରେ ଯାଇ ଦେଖିଲି, ଏକ ତପସ୍ୱୀ ବାଣରେ ହୃଦୟରେ ଘାୟଲ, ଭୂମିରେ ଶୟାନ।" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ହାତୀକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲୋହାର ବାଣ ମାଡ଼ିଥିଲି; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।" "ପରେ, ତାଙ୍କ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣସ୍ଥଳରୁ ବାଣ ବାହାରିଲି।" "ଏହି ବାଣ ବାହାରିବା ସହିତ, ସେ ଏଠି ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ, ପୁଅଙ୍କୁ ନେଇ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।" "ଅଜ୍ଞାନରେ ତୁମ ପୁଅ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏବେ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର।" ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଶୋକରେ ଦହିଯାଉଥିବା, ସେ ବୃଦ୍ଧ ମୁନି ତାଙ୍କ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ, ସେ ମହାନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନି ମୋତେ ଯୋଡ଼ିହାତରେ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।