ଏହି କଥା ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭରେ ଘଟିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜା ଦଶରଥ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ତେବେ ରାଘବ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଶୁଣିଥିଲେ, "ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ ହେବେ!" ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଭଲ ଅଳଙ୍କାରିତ ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଶନ କରୁଥିଲେ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରତ୍ନ ମଣିକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଇ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଲିକା ଓ ତର୍କରେ ଉଲ୍ଲାସ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଦିନ ପରେ ଦିନ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ନିୟମାବଳୀ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ, କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁଥିରେ ବେଦଙ୍ଗର ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଗ୍ୟାନୀ ଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବିଲ୍ବ ଓ ଖଦୀର ଗଛର ଛଢ଼ା ସହିତ ଛଅଟି ପୋଷ୍ଟ ତିଆରି କରାଗଲା, ଓ ଦେବଦାରୁ ଓ ଶ୍ଳେଷ୍ମାତକ ଗଛର ଛଢ଼ାରେ ଦୁଇଟି ପୋଷ୍ଟ ନିର୍ମାଣ କରାଗଲା। ସମସ୍ତ ପୋଷ୍ଟକୁ ସୁସ୍ଥ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ସୁନ୍ଦର ହାଲୁକା ରୂପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଓ ସେଗୁଡିକୁ ସୁନ୍ଦର ସାଜସଜ୍ଜା କରାଯାଇଥିଲା। ଯଜ୍ଞରେ ୨୧ଟି ପୋଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଯାହା ପ୍ରତିଟି ଜେୱେଲ୍ ସହିତ ସଜାଯାଇଥିଲା ଓ ପ୍ରତିଟିକୁ ୨୧ଟି ପୋଷାକରେ ସଜାଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ଓ ଏହା ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଫୁଲ ଓ ଘ୍ରୀତ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞର ପାଇଁ ସଠିକ୍ ମାପରେ ମାଟିର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ଓ ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିକୁ ସେମାନେ ଲେଖାରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ବିଶେଷ ଅଙ୍ଗ ଦେଇ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଗରୁଡ ରୂପରେ ଥିଲା ଓ ସୁନାର ପାଙ୍ଖା ଥିଲା। ଯଜ୍ଞରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେବା ସହିତ, ୩୦୦ଟି ପଶୁ ପୋଷ୍ଟରେ ନିଷ୍ଠା ହେବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଘୋଡା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଓ କୌସଳ୍ୟା ତାହାକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେ ଘୋଡାକୁ ତିନିଟି ଛୁରୀ ସହିତ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଓ ସେ ଏକ ସ୍ଥିର ମନସ୍କତାରେ ରାତି ଗୁଜରିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଧାନ ପୂଜକ, ଅଧ୍ବର୍ୟୁ ଓ ଉଦ୍ଗାତୃ କୌସଳ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ହାତ ଧରିଥିଲେ, ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରିଥିଲେ। ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ପୂଜକ ଅନୁସାରେ ପକ୍ଷୀର ଚର୍ବି ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଓ ରାଜା ସେଥିରୁ ସୂତ୍ର ପାଇଁ ଧୁଆର ସୁଗନ୍ଧ ନିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘୋଡାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ହେଉଥିଲା। ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ଅବଲିକରଣ ହେଉଥିଲା, ଯାହା ତିନି ଦିନ ଚାଲିଥିଲା, ଏବଂ ରାଜା ଦଶରଥ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଗ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ସେଥିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆମେ ଏହି ଭୂମିର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।" ତେବେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗାୟ ଦେଇଥିଲେ, ଓ ସେହିପରି ସୁନା ଓ ରୁପା ଦେଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥିଲେ, ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେହିପରି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।