ମୁଁ ଏକଥା କହିବି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଜଳସ୍ଥଳ ନିକଟେ ରାତିରେ ଜଣେ ମହିଷ ବା ହାତୀ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ, ଯାହା ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି ପାରିଥିଲି, ତାହାକୁ ଶିକାର କରିବା ପାଇଁ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଲୁଚି ରହିଥିଲି। ସେଠାରେ, ଏକାକି ରାତିରେ ଧନୁଷ ତଣି ରଖି, ଝାଡ଼ି ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଏକ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଲି। ଏହି ସମୟରେ ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଆସୁଛି ବୋଲି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି, ତେବେ ଅନ୍ଧାରରେ ଏକ ଘଡ଼ା ପାଖରେ ଜଳରେ କିଛି ହଲଚଲ ହେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ମୋତେ ଶୁଣିଗଲା। ମୋ ଶ୍ରବଣ ସୀମାରେ ହାତୀ ମାତିବା ଭଳି ଏକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ତଣିଲି, ଯାହା ଅଜଗର ବିଷ ଭଳି ତୀବ୍ର ଥିଲା। ମୁଁ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ହାତୀ ବୋଲି ଭାବି, ସେଇ ଘାତକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ପରେ, ପ୍ରଭାତ ହେଉଅ ଦେଖିଲି ଜଙ୍ଗଲରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାନବୀୟ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା—"ହାୟ! ହାୟ!"—ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର ଘାତରେ ଜଳରେ ପଡ଼ିଲା। ବାଣ ଲାଗିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଏକ ମାନବୀୟ କଣ୍ଠ ଶୁଣିଗଲା—"ମୁଁ ଏମିତି କେଉଁ ଅପରାଧ କଲି, ଯେଉଁଠି ତପସ୍ଵୀ ହୋଇ ଏଠି ରହୁଛି, ତଥାପି ଏମିତି ଅସ୍ତ୍ର ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା?" "ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଜନ ନଦୀକୁ ରାତିରେ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଆସିଥିଲି; କିଏ ମୋତେ ବାଣ ମାରିଲା? କିଏଁ ମୁଁ କାହାର ଅପରାଧ କଲି?" "ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ମୁନି, ଯିଏ ଅହିଂସାରେ ନିବୃତ୍ତ, ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳମୂଳ ଖାଇ ରହେ, ତାକୁ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ମାରିପାରେ?" "ମୁଁ ଝଟିଆ, ଛାଲ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛି, ଏମିତି ମୋ ମୃତ୍ୟୁ କିଏ ଚାହିଲା? ମୁଁ କିଏଁ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲି?" "ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନର୍ଥକ ଓ ହାନିକର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ଯେପରି ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ଭାବେ ଯିବା ଦୋଷ।" "ମୋ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା ପାଇଁ।" "ସେଠି ବିରାଜିତ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି, ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ—ମୁଁ ନଥିଲେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ?" "ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା ଏବଂ ମୁଁ, ଏକେ ତୀରରେ ଏକ ଅବିବେକୀ କିଶୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲୁ।" ଏମିତି ଦୟନୀୟ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମପ୍ରତି ମୋର ହୃଦୟ କମ୍ପିଗଲା, ଧନୁଷ ବାଣ ମୋ ହାତରୁ ଖସି ପଡ଼ିଲା, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ତାଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମୁଁ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ଓ ବିକଳ ହେଉଥିଲି। ମୁଁ ଯେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲି, ମୋ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଁ ଦେଖିଲି ସେ ତପସ୍ଵୀ ଶରୟୂ ତଟରେ ବାଣ ଲାଗି ଶୂନ୍ୟ ଦେହରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଝଟିଆ କେଶ ବିକିର୍ଣ୍ଣ, ଘଡ଼ା ଉଲ୍ଟା ହୋଇ ଜଳ ଖାଲି, ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସିତ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତଳମଳ। ସେ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ, ମୁଁ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନରେ ଥିଲି, ସେ ତାଙ୍କର ତପୋଜ୍ୱଳ କ୍ଷୋଭରେ ତୀବ୍ର କଥା କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ସମୟରେ କଣ ଅପରାଧ କଲି, ଯେ ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଜଳ ନେବାକୁ ଆସି ମୋତେ ଘାତ କଲ?" "ଏକେ ବାଣରେ ମୋର ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ଧ ମାତାପିତା—ମୋ ମାତା ଓ ପିତା—ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଶୟାରେ ଅଛନ୍ତି।" "ସେ ଦୁଇଜଣ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅନ୍ଧ, ମୋର ଆସାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଛନ୍ତି।" "ଯଦି ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାର କୌଣସି ଫଳ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ମୋର ପିତା ଏଠି ମୁଁ ପଡ଼ିଛି ବୋଲି ଜାଣିଥାନ୍ତେ।" "ଜଦି ଜାଣନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ସେ କ'ଣ କରିପାରିବେ? ସେ ଅସାହାୟ, ଏକ ଗଛ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ ବଞ୍ଚାଇପାରିନଥିବା ପରି।" "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ରାଘବ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ନିଜେ ସୂଚନା ଦିଅ; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ତୁମକୁ ଅରଣ୍ୟାଗ୍ନି ପରି ଦହି ଦେଉନାହିଁ।" "ଏହି ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ପଥ, ରାଜନ୍, ଯାହା ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଉଛି; ଏଠି ଯାଅ ଓ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କର, ନାହିଁଲେ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇପାରନ୍ତି।" "ମୋ ଶରୀରରୁ ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଉତାର, ରାଜନ୍; ଏହା ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ଅଟକାଇଛି, ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ନଦୀ କୂଳରେ ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖେ।" "ମୁଁ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସିତ ରହିଲେ, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରହିବି; ବାଣ ଉତାରିଦେଲେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି। ଏହି ଚିନ୍ତା ନେଇ ତୁମେ ବାଣ ଉତାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।" ସେ ତପସ୍ଵୀପୁତ୍ର, ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୋକାକୁଳ, ମୋ ହୃଦୟର ଚିନ୍ତା ଦେଖିଲେ। ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଢିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ, ମୋତେ ଅତି ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—"ମୁଁ ମୋର ମନକୁ ଧୃଢ଼ କରୁଛି, ରାଜନ୍; ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ହୃଦୟରୁ ଦୂର କର।" "ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ରାଜନ୍; ମୋର ମାତା ଶୂଦ୍ରା ଓ ପିତା ବୈଶ୍ୟ—ଏହି ଭୂମିର ନାଥ।" ଏମିତି କଷ୍ଟରେ କଥା କହି, ତୀର ଘାତରେ ତଳମଳ କରୁଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଝୁକି ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ବାଣ ଉତାରିଦେଲି। ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହରେ, ହୃଦୟ ଘାତର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ବେଦନା କରି, ସେ ଶରୟୂ ତଟରେ ଶୋକାକୁଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୟାନ ହୋଇ ଥିଲେ। ଏଉଁ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପରେ, ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ଏହି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ହତ୍ୟା ଉପରେ ଶୋକ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁଣି କଥା କହିଲେ। ଏମିତି ଅଜ୍ଞାନରେ ଏହି ମହାପାପ କରି, ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭ୍ରାନ୍ତ, ମୁଁ ଏକାକି ଚିନ୍ତା କରିଲି—ଏହାର କିଛି ଶୁଭ ଫଳ କିପରି ହେବ? ତାପରେ, ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ଭରା ଘଡ଼ା ନେଇ, ମୁଁ ସେଇ ପଥ ଧରି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲି, ଯେପରି ସେଇ ମୁନିପୁତ୍ର କହିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ, ଅସାହାୟ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ଯେଉଁମାନେ ଦୁଇଟି ପଖା କାଟିଦିଆଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଅସହାୟ ଥିଲେ।