ଏହି ଗୃହୀତ ବଳିଦାନ ଅବସରରେ, ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସିଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ ଭୋଜନ ଓ ପାନୀୟରେ ସୁସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ। ସେହି ବଳିଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, କହିଥିଲେ, "ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ ହେବା!" ରାଗ୍ହବ ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସୁନ୍ଦର ଅଲଙ୍କୃତ ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚମକଦାର ହୀରାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳିଦାନ ସମୟରେ, ବିଦ୍ୱାନ ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ପ୍ରବୀଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଲିପ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ପ୍ରତିକ୍ଷଣରେ ସେମାନେ ଏକ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଦିନ ପରେ ଦିନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଂସ୍କୃତ କ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ବଳିଦାନ କାର୍ୟକଳାପ କରୁଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କର ବଳିଦାନକାରୀ ମାନେ ବେଦାଙ୍ଗରେ ଅବଗତ ଥିଲେ, ତେଣୁ କୌଣସି ଅଜ୍ଞାନ, ଅଶିକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅସମର୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ। ସେ ବଳିଦାନକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ବିଲ୍ବ ଓ ଖଡିରା ଗଛରୁ ଛଅଟି ବଳିଦାନ ପୋଷ୍ଟ ଉଠାଇଥିଲେ, ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ ଓ ଦେବଦାରୁ ଗଛରୁ ଦୁଇଟି ପୋଷ୍ଟ ବିଶେଷ ଭାବରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ପୋଷ୍ଟଗୁଡିକୁ ସୁନ୍ଦର ହାର ଓ ପୋଷାକରେ ସଜାଇଥିଲେ, ସେଗୁଡିକୁ ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା, ଯେମିତି ସେଗୁଡିକ ସ୍ୱର୍ଗର ସତ୍ତ୍ୱ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ବ୍ରିକ୍ସଗୁଡିକୁ ଯଥା ମାପ ଓ ନୀତି ଅନୁସାରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଅଲ୍ତାର, ଯାହା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଗରୁଡାର ଆକୃତିରେ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ସୁନାର ପଙ୍କ୍ତି ଏବଂ ତିନି ପର୍ତ୍ତାରେ ରୂପାୟିତ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ପାଇଁ ପଶୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉଥିଲା, ଓ ଚାରି ପାଇଁ ଘୋଡା ଓ ଜଳଚର ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ୩୦୦ ପଶୁ ବଳିଦାନ ପୋଷ୍ଟରେ ନିକଟରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଘୋଡା ଦିଆଯାଇଥିଲା। କୌସଳ୍ୟା ଏହି ଘୋଡାକୁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ସେବା କରିଥିଲେ, ଓ ତିନିଟି ଛୁରୀ ସହିତ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ, ସେ ଏକ ସ୍ଥିର ମନୋଭାବରେ ରାତିକୁ ଗତି କରିଥିଲେ, ନ୍ୟାୟ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ହୋତ୍ର, ଅଧ୍ବର୍ୟୁ ଓ ଉଦ୍ଗାତ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କର ରାଜ ମହିଳାଙ୍କୁ ହାତ ଧରିଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହିଳାଙ୍କୁ ନେଇ ଯିବାକୁ ନେଇଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ଯେଉଁ ଯୋଜନାରେ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାଣୀର ଚର୍ବିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ରାଜା ସମୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବଳିଦାନରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଓ ଅନ୍ୟ ବଳିଦାନ ପାଇଁ ପ୍ଲକ୍ଷା ଗଛର ଶାଖାରେ ଅବଶେଷ ଦିଆଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ପାଇଁ ଆଲୋକର ଗାଧାରେ ଏକ ଧାତୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ବଳିଦାନ ତିନି ଦିନ ଚାଲିଥିଲା, ଯାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କଳ୍ପସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ଦିନ ଚତୁଷ୍ଟୋମ ତଥା ଦ୍ୱିତୀୟ ଉକ୍ଥ୍ୟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମଗତ ବଳିଦାନ ଏହାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ରାଜା, ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ନବୀନ ଦିଗକୁ ହୋତ୍ରକୁ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଅଧ୍ବର୍ୟୁକୁ, ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ବଳିଦାନକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୋଇଗଲା, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆମେ ଏହି ଭୂମିର ଶାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ଆମେ ସଦା ନିଜ ଶିକ୍ଷା ଅଭ୍ୟାସରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିବା, ଓ ରାଜା, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରତିଦାନ ଦିଅ।" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଗକୁ ଆସି, "ଆମକୁ ଏକ ହୀରା, ମାନ୍ୟ ରତ୍ନ, ସୁନା କିମ୍ବା ଗୋସ୍ତ ଦିଅ—ଯାହା ମିଳିବ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ।" ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦଶ ହଜାର ଗୋହାର ଦେଲେ। ସେ ସେହିପରି ୧୦ କ୍ରୋର ସୁନା ଓ ଚାରିଗୁଣ ରାପ୍ତା ଦେଲେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେହି ଧନର ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁଥିରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଥମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦାନଗୁଡିକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା, ଓ ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ରାଜା ସେମାନେ ନିକଟରେ ସୁନା ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଜାମ୍ବୁନଦରୁ ଗୋଲ୍ଡରେ କ୍ରୋର୍ ଗଣନା କରିଥିଲେ, ଓ ଗରିବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହାତ ଅଲଙ୍କାର ଦେଇଥିଲେ। ଯେଉଁଥିରେ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ତେଣୁ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ଦୟା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସହିତ, ସେହି ଦିନ ଏକ ମହାନ ବଳିଦାନର ଅନ୍ତିମ ମହତ୍ତ୍ୱ ହେଲା।