ସେ ସମୟଟି ବହୁତ ମଧୁର ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ମନୋସ୍ଥ କରି, ମୁଁ ମୋର ରଥକୁ ସରୟୂ ନଦୀର କୂଳରେ ଚଳାଇ ନେଲି। ରାତିରେ ଯେଉଁଠି ପଶୁମାନେ ପାଣି ପିବିବାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ କେବେ ଜଣେ ମହିଷ ବା ହାତୀ ବା କୌଣସି ଅନ୍ୟ ପଶୁ, ଯାହାର ଚିହ୍ନ ମୋତେ ମିଳିବ, ତାହାକୁ ମାରିବା ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ଏଭଳି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ, ମୁଁ ଏକାକି ରାତିରେ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହି, ଧନୁଷ ତଣି, ଏକ ବନ୍ୟପଶୁକୁ ମାରିଦେଲି, ଯାହା ନଦୀ ପାରେ ପାଣି ପିବିବାକୁ ଆସିଥିଲା। ଏହିବେଳେ, ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁର ଶବ୍ଦ ଆସୁଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ଅନ୍ଧାରରେ କିଛି ଜଳରେ ଏକ ଘଡ଼ା ପାଖରେ ଚଳିଛି। ଏହା ହାତୀର ଘଣ୍ଟି ଶବ୍ଦ ପରି ଲାଗିଲା। ତେଣୁ ମୁଁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଲି, ଯାହା ସର୍ପବିଷ ପରି ତୀବ୍ର ଥିଲା। ଶବ୍ଦ ଦିଗରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ହାତୀ ବୋଲି ଭାବି, ମୁଁ ସେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ପ୍ରଭାତ ହେବା ସମୟରେ, ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାନବୀୟ ଦ୍ୱନି ଉଠିଲା— "ହା, ହା!" ବୋଲି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଣ ଲାଗିଥିଲା, ଏକ ମଣିଷ ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲା। ବାଣ ଲାଗିବା ସମୟରେ ସେଠାରେ ଏକ ମାନବୀୟ କଣ୍ଠ ଶୁଣାଗଲା: "ମୁଁ ତପସ୍ୱୀ ହୋଇ ଯେଉଁଠି ବସିଛି, ମୋତେ କେଉଁଠି ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପଡ଼ିଲା?" "ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଜନ ନଦୀକୂଳକୁ ପାଣି ଆଣିବାକୁ ଆସିଥିଲି, ରାତିରେ ମୋତେ କିଏ ବାଣ ମାରିଲା? କାହାକୁ ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ କଲି?" "ମୁଁ ଏକ ତପସ୍ୱୀ, ହିଂସା ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳମୂଳ ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଛି, ମୋତେ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଦିଆଯିବ?" "ମୋ ଜଟା ଓ ବଳ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ମୁଁ କାହାର କଣ ଅପରାଧ କଲି, ଯେଉଁଠି ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଲେ?" "ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଅନର୍ଥ ଏବଂ ନିର୍ଫଳ, ଯେପରି ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପାପୀକୁ ସମସ୍ତେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।" "ମୁଁ ମୋର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ।" "ସେଇ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି, ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ—ମୁଁ ନଥିଲେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ?" "ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା ଏବଂ ମୁଁ, ଏକ ଶିଶୁର ବାଣରେ, ଅଜ୍ଞାନରେ, ସମସ୍ତେ ହତ ହେଲୁ।" ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଧର୍ମପ୍ରତି ଆକୁଳ ହୋଇ, ମୋର ଧନୁଷ ବାଣ ହାତରୁ ପଡ଼ିଗଲା, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିର ହେଲି। ରାତିରେ ତାଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପ୍ରାୟ ଅଚେତନ ହେଉଥିଲି। ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାବେଳେ, ମୋ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ତପସ୍ୱୀ ସରୟୂ ତଟରେ ବାଣ ଲାଗି ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଜଟା ଖୋଲିଯାଇଥିଲା, ଘଡ଼ା ଉଲଟିଯାଇ ଜଳ ଖାଲି ହୋଇଥିଲା, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ହୋଇଥିଲା, ବାଣର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲା। ସେ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ମୁଁ ଭୟ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ଥିଲି, ସେ ତାଙ୍କର ତପୋଜ୍ୱଳା ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିଲି, ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ କଲି? ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଣି ନେବା ପାଇଁ ମୋତେ ବାଣ ମାରିଦେଲେ?" "ମୋ ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ମୋର ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ଧ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା ମଧ୍ୟ, ମୋ ମାତା ଓ ପିତା, ଏବେ ମୃତ୍ୟୁଶୟାରେ ଅଛନ୍ତି।" "ସେ ଦୁଇଜଣ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅନ୍ଧ, ଆମ୍ବ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତୀବ୍ର ତ୍ରିଷ୍ଣା ଏବଂ ଆଶାର କ୍ରୂର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଛନ୍ତି।" "ନିଶ୍ଚୟ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ, ଯେହেতୁ ମୋର ପିତା ଜାଣିପାରୁନାହାନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଏଠି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।" "ଜଦି ସେ ଜାଣିଥାନ୍ତେ ମଧ୍ୟ, ସେ କଣ କରିପାରିବେ? ସେ ଅଶକ୍ତ, ଏକ ଗଛ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ ବଞ୍ଚାଇପାରେନି।" "ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଖବର ଦିଅ; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ତୁମକୁ ଅରଣ୍ୟାଗ୍ନି ପରି ଦହି ଦେବନି।" "ଏହି ଏକମାତ୍ର ପଥ, ରାଜନ୍, ମୋର ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ପାଇଁ; ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କର, ନହେଲେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଦେବେ।" "ରାଜନ୍, ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଟି ମୋର ଜୀବନ ରାସ୍ତାକୁ ବନ୍ଦ କରିଛି, ଯେପରି ତଟର ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ଅବରୋଧ ନଦୀର ଜଳକୁ ରୋକିଥାଏ, ଏହି ବାଣଟି ମୋର ପ୍ରାଣକୁ ରୋକିଛି।" "ମୁଁ ବାଣ ଲାଗି ରହିଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିବି; ବାଣ ଖୋଲିଦେଲେ ମୁଁ ମରିଯିବି। ତୁମେ ବାଣ ଖୋଲିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ଏହି ଆଶଙ୍କା ମୋତେ ହେଉଥିଲା।" ସେ ତପସ୍ୱୀପୁତ୍ର, ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋର ମନର ଚିନ୍ତା ଦେଖିଲେ। ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଶିଥିଲା ହେଉଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ନିକଟରେ ଥିବା ସମୟରେ ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ କହିଲେ— "ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ଧୃଢ଼ କରୁଛି, ରାଜନ୍; ତୁମେ ମନରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କର।" "ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ରାଜନ୍, ତେଣୁ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୋର ମାତା ଶୂଦ୍ରା ଓ ପିତା ବୈଶ୍ୟ।" ଏହିପରି କଷ୍ଟରେ, ବାଣ ଲାଗିଥିବା ଅଂଗରେ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା, ତାଙ୍କ ଦେହ ଫଡ଼ିଯାଇଥିଲା। ସେ ମାଥା ନମାଇ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବାଣ ଖୋଲିଦେଲି। ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହରେ, ହୃଦୟର ଅବିରତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରି, ସରୟୂ କୂଳରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲି। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ହତ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଉପରେ ଦୁଃଖ କରୁଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ପୁନି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ମହାପାପଟି ଅଜ୍ଞାନରେ କରିଦେଲି, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲା, ଏଉଁ ଦୁଃଖରେ ଏକାକି ରହି, କିପରି ଏହାର କୌଣସି ଭଲ ଫଳ ହେବ, ଭାବୁଥିଲି।" ତାପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ନେଇ, ତାଙ୍କ ଦେଖାଇଦିଆ ପଥ ଅନୁସରି, ମୁଁ ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲି।