ବର୍ଷା ଆସିବା ସହିତ ପବିତ୍ର ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ପାଣି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ବହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେହି ସୁମଧୁର ସମୟରେ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ବ୍ୟାୟାମ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋର ରଥ ଚଳାଇ ସରୟୂ ନଦୀ ପାରେ ଯାଉଥିଲି। ରାତିରେ ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା କୌଣସି ମହିଷ ବା ହାତୀ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଶୁ ଯାହାର ଚିହ୍ନ ମିଳିଲା, ତାହାକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଜଳସ୍ଥଳରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲି, ଏବଂ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଘାତ ଲାଗିଥିଲି। ସେଠାରେ, ଏକାଏକି ରାତିରେ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଏକ ପ୍ରାଣୀକୁ ମୁଁ ମୋ ଧନୁଷ ଚାପି ମାରିଦେଲି। ସେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ସାବଧାନ ହେଇ ରହିଲି; ଏବଂ ଅନ୍ଧାରରେ ଏକ ଘଡ଼ା ପାଖରେ ପାଣିର ଝିଅଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି। ଶବ୍ଦଟି ହାତୀର ରଙ୍କାର ଭଳି ଲାଗିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ତାଣିଲି, ଯାହା ସର୍ପବିଷ ସମାନ ଦାହକ ଥିଲା। ମୁଁ ଶବ୍ଦ ଦିଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ହାତୀ ଭାବି, ସେଇ ବିଷମୟ ବାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ପ୍ରଭାତରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାନବୀୟ କଣ୍ଠ ଉଠିଲା, "ହାୟ! ହାୟ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବାଣର ଘାତରେ ଜୀବନ୍ତୁ ଜଳରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ବାଣ ଲାଗିବା ସହିତ ଏକ ମାନବ କଣ୍ଠ ଶୁଣିଲି: "ମୁଁ ଏମିତି ତପସ୍ଵୀ, ମୋପରେ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ପଡ଼ିଲା?" "ଆମିତି ଏକା ଏହି ନଦୀକୁ ରାତିରେ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଆସିଥିଲି, କିଏ ମୋତେ ବାଣ ମାରିଲା? କାହାକୁ ମୁଁ କଣ ଦୋଷ କରିଥିଲି?" "ଏମିତି ଅହିଂସକ ତପସ୍ଵୀ ଯେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟରେ ମୂଳ-ଫଳ ଖାଇ ଅବସ୍ଥାନ କରେ, ସେଉଁଠି କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେବ?" "ଜଟାଧାରୀ, ଚମରା ଓ ବକଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୋ ପରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କିଏ ମାରିବାକୁ ଚାହେବ? ମୁଁ କାହାକୁ କଣ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି?" "ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ଓ କେବଳ କ୍ଷତିକର, ଏହି କ୍ରିୟା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ଯେପରି ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଅପରାଧ।" "ମୋ ଜୀବନ ହାରାଇବାକୁ ମୁଁ ତେତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତା-ମାତା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ।" "ସେମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ମୋରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ—ମୁଁ ନଥିଲେ କିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବେ?" "ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତା-ମାତା, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ଏକେ ବାଣରେ ନିହତ ହେଲୁ—ଏକ ଅଜ୍ଞାନୀ କିଶୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।" ସେ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମ ପ୍ରତି ମୋର ହୃଦୟ କମ୍ପିଗଲା, ଧନୁଷ ବାଣ ମୋ ହାତରୁ ବଡ଼ି ପଡ଼ିଗଲା, ମୁଁ ବିଷାଦରେ ଭାସିଗଲି। ତାଙ୍କର ଦୁଃଖମୟ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ମୋ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଦେଖିଲି ଏକ ତପସ୍ଵୀ ସରୟୂ ତୀରେ ବାଣ ଘାତରେ ନିହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଜଟା ବିକିର୍ଣ୍ଣ, ଜଳଘଡ଼ା ଉଲଟି ଖାଲି, ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ବାଣର ଘାତରେ ବିକଳ। ସେ ମୋତେ ଭୟଭିତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ମନରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ତପୋତ୍ତେଜ ଭଳି କ୍ଷୁବ୍ଧ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସି କି ଦୋଷ କରିଥିଲି, ଯେ ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଜଳ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ମୋତେ ଘାତ କଲେ?" "ଏକେ ବାଣ ମୋର ଜୀବନ ସ୍ଥାନକୁ ଲାଗି, ମୋର ଅନ୍ଧ ବୃଦ୍ଧ ପିତା-ମାତା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ।" "ସେ ଦୁଇ ଜଣ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅନ୍ଧ, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆଶାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଛନ୍ତି।" "ତପସ୍ୟା ବା ଶିକ୍ଷାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ, କାରଣ ମୋର ପିତା ଜାଣିନାହାନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।" "ସେ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ କରିପାରିବେ? ସେ ଅଶକ୍ତ, ଏକ ଗଛ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ କାଟି ଦେବାରୁ ବଞ୍ଚାଇପାରେନି।" "ଏବେ ତୁମେ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ତୁମକୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦହି ଦେଉନାହିଁ।" "ଏହି ଏକମାତ୍ର ପଥ, ହେ ରାଜନ୍, ଯାହା ମୋର ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଏ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କର, ନହେଲେ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇପାରନ୍ତି।" "ମୋ ଜୀବନ ସ୍ଥାନରୁ ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଉଠାଇଦିଅ, କାରଣ ଏହା ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ଟିଲା ନଦୀକୁ ବନ୍ଧି ରଖେ।" "ମୁଁ ଯଦି ବାଣ ଘାତରେ ରୁହିଯିବି, ଦୁଃଖ ପାଇବି; ଯଦି ବାଣ ଉଠାଇ ଦେଉଛ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।" ସେ ତପସ୍ଵୀପୁତ୍ର, ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ବିକଳ, ମୋ ହୃଦୟର ଚିନ୍ତା ଦେଖିଲେ। ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଢିଲା ହେଉଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ତିବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କହିଲେ: "ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଉଛି, ହେ ରାଜନ୍; ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପକୁ ମନରୁ ଦୂର କର।" "ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ମୋର ମାତା ଶୂଦ୍ରା, ପିତା ବୈଶ୍ୟ; ତେଣୁ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଭୂମିପତି।" ଏପରି କଷ୍ଟରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠରେ କହି, ବାଣ ଘାତରେ ତିବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତଳମଳ କରୁଥିଲେ। ସେ ଶରୀର ଧୂଳିରେ ଗଡ଼ି ଝୁକିପଡ଼ିଥିଲେ, ମୁଁ ମୃଦୁ ହାତରେ ବାଣ ଉଠାଇଦେଲି। ଜଳରେ ଭିଜା ଦେହରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ହୃଦୟ ଘାତର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବିକଳ ହୋଇ, ସରୟୂ ତୀରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଶୟାନ ଦେଖିଲି। ଏହିପରି ଦୁଃଖଦାୟକ ଘଟଣା ପରେ, ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଚୁଷ୍ଟ ଚୋଷ୍ଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ତପସ୍ଵୀ ବଧ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ପୁନି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଏହି ମହାପାପ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କରି, ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିମୂଢ଼ ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ ଏକାଏକି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି—ଏଠାରୁ କିଛି ଶୁଭ ହେବ କି?