ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ତାପିତ କରି, ଏହି ଭୂଲୋକର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ମୃତ୍ୟୁପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତାପ ଅନ୍ତରେ ରଖିଲେ, ମେଘମାନେ ଚମକୁଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବାଘ, ହରିଣ ଏବଂ ମୟୂରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପକ୍ଷୀମାନେ ବର୍ଷା ଓ ପବନରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପଖ ଭିଜାଇ, ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ନିର୍ମଳ ହେଇ, ଗଛମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ମଦୋନ୍ମତ ହରିଣମାନେ ବର୍ଷାର ଜଳରେ ପୁନିପୁନି ଢାକାଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ଜଳ ଭରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ପାହାଡ଼ର ଢାଳୁ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଶୁଧ୍ଧ ଝରଣାମାନେ ଧଳା ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ, ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ ସହିତ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ପରି ଚଳିଥିଲେ। ଏହି ଝରଣାମାନେ ବର୍ଷା ଆସିବା ସହିତ ତାଙ୍କର ଜଳ ରଙ୍ଗିନ ଏବଂ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ତଟରୁ ଉପରେ ବେହୋଶ ହୋଇ, ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ବହିଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ ବିଲାସ ପାଇଁ ଧନୁଷ ବାଣ ଧରି, ସରୟୂ ନଦୀ ପାରେ ରଥ ଚଳାଇଥିଲି। ରାତିରେ ଯେଉଁ ଜଳଚର ବା ହାତୀ ନଦୀ ପାନି ପିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, କିମ୍ବା ଆଉ କୌଣସି ପଶୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ମୁଁ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲି। ସେଠାରେ, ଏକା ରାତିରେ ମୁଁ ଧନୁଷ ଚାପି, ଝାଡ଼ି ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଏକ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁକୁ ମାରିଦେଲି। ପରେ, ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ଶୁଣିଲି—ଏକ ମଟିର ନିକଟେ ଜଳରେ କିଛି ହେଉଛି। ଏହା ହାତୀର ଘଣ୍ଟାର ନିକଟ ଶବ୍ଦ ଥିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ତିଆରି କଲି, ଯେଉଁଥିରେ ସର୍ପବିଷ ପରି ତୀବ୍ରତା ଥିଲା। ଶବ୍ଦ ଦିଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ହାତୀ ଭାବି, ମୁଁ ଏହି ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ପ୍ରଭାତ ହେବା ସମୟରେ, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାନବୀୟ କଣ୍ଠ ଶୁଣିଲି, "ହାୟ! ହାୟ!" ବୋଲି, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏଠି ମୁଁ ଶୁଣିଲି—"ଏମିତି ଏକ ଅସ୍ତ୍ର କିପରି ମୋପରେ ପଡ଼ିଲା, ମୁଁ ତ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲି!" "ରାତିରେ ଏହି ନିର୍ଜନ ନଦୀକୁ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଆସିଥିଲି; କିଏ ମୋତେ ଏହି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲା? କାହାକୁ ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଛି?" "ମୁଁ ଯେଉଁ ଋଷି, ଅହିଂସାରେ ବ୍ରତୀ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଫଳମୂଳ ଖାଇ ରହୁଛି, ତାଙ୍କୁ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତ କରିପାରିବ?" "ମୁଁ ଜଟାଧାରୀ, ବାକ୍ଷ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛି, ଏମିତି ମୋ ମୃତ୍ୟୁ କିଏ ଚାହିଁବ? କାହାକୁ ମୁଁ କଷ୍ଟ ଦେଇଛି?" "ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ, କେବଳ କ୍ଷତିକାରକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ଯେମିତି ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆସ୍ପର୍ଶ କରିବା।" "ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ହାରାଇବାରୁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋ ମାତା ପିତା ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପରି ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ।" "ସେହି ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି, ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ମୋରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ—ମୁଁ ନଥିଲେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ?" "ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମାତା ଓ ପିତା, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ଏକାଇଁ ବାଣରେ ନିହତ ହେଲୁ—ଏକ ଅନଭିଜ୍ଞ କିଶୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।" ଏହି ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ହୃଦୟରେ ମୋର ଧନୁଷ ବାଣ ହାତରୁ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲି। ରାତିରେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭରା ଦହାଡ଼ି ଶୁଣି, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ମୁଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ମୋ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଦେଖିଲି ଏକ ତପସ୍ବୀ ସରୟୂ ତଟରେ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଜଟା ଖେଳିଯାଇଥିଲା, କମଣ୍ଡଳୁ ଉଲ୍ଟା ଓ ଖାଲି ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା, ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା, ଓ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭୋଗୁଥିଲେ। ସେ ମୋତେ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନରେ ଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ତପୋଜ୍ୱଳାରେ ଦହିଯାଉଥିବା ପରି କଠୋର କଥା କହିଲେ: "ରାଜନ୍, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିଲି, ତୁମେ ଜଳ ନେବାକୁ ଆସି, କଣ ଅପରାଧରେ ମୋତେ ଆଘାତ କଲ?" "ଏକ ବାଣରେ ମୋର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର ଆଘାତ ପାଇ, ମୋ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା ମଧ୍ୟ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।" "ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ, ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆଶାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।" "ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ, କାରଣ ମୋର ପିତା ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଏଠି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।" "ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ସେ ଅଶକ୍ତ, ଏକ ଗଛ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ କଟାଯିବାରୁ ବଞ୍ଚାଇପାରେନି।" "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ରାଘବ! ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ଖବର ଦିଅ; ତାଙ୍କ ରୋଷ ତୁମକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି ପରି ଦହିଦେଉ ନାହିଁ।" "ଏହି ଏକମାତ୍ର ପଥ, ରାଜନ! ଯାଅ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ଶାନ୍ତ କର, ନଚେତ୍ ସେ କ୍ରୋଧେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇପାରନ୍ତି।" "ମୋ ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ରରୁ ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଉଠାଅ, ଏହା ମୋର ପ୍ରାଣକୁ ଅଟକାଇଛି, ଯେମିତି ଏକ ନମ୍ର ମାଟିର ତଟ ନଦୀର ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥାଏ।" "ଏହି ବାଣ ଥିଲେ ମୁଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବି; ଉଠାଇ ଦେଲେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।" ଏମିତି ଭାବି, ମୁଁ ବାଣ ଉଠାଇବାକୁ ଯାଉଥିଲି। ସେ ତପସ୍ବୀପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ଥିଲେ, ମୋର ଚିନ୍ତା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ଶିଥିଲ ହେଉଥିଲା, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମୁଁପାଖକୁ ଆସି, ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: "ମୁଁ ମୋର ମନକୁ ଧୈର୍ୟ ଦେଉଛି, ରାଜନ! ତୁମେ ମନରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣବଧର ପାପ ଦୂର କର।" "ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ରାଜନ! ତେଣୁ ତୁମ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୋର ମାତା ଶୂଦ୍ରା ଓ ପିତା ବୈଶ୍ୟ।" ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ, ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ କମ୍ପିତ ଦେହରେ ନିପତିତ ହେଲେ।