ସଉମିତ୍ରି, ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣ, ଏହି ସମୟଟି ଆମେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଉଚିତ, ମହାତପସ୍ବୀ। ଏପରେ ଭାଇଙ୍କ ଠାରୁ ଠିକ ସମୟରେ ଜାଗିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଦ୍ରା, ଅଳସ୍ୟ ଏବଂ ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଛାଡିଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଉଠି ନଦୀର ଶୁଭ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଋଷିମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଚିତ୍ରକୂଟ ଦିଗକୁ ଚାଲିପଡିଲେ। ଠିକ ସମୟରେ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରାମ ତାଙ୍କ ଲୋଟସ୍-ପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ସୀତାକୁ କହିଲେ, “ବୈଦେହୀ, ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ଗଛମାନେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଶିମୁଲ ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଫୁଲରେ ଭାରି ହୋଇଛି, ଶୀତ ଋତୁ ପରେ।” ରାମ ଆଉ କହିଲେ, “ଭଲାଟକ ଗଛମାନେ ଫଳ ଓ ପତ୍ରରେ ଭାରି, ଲୋକମାନେ ଅସ୍ପର୍ଶିତ, ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ମୋତେ ସମ୍ଭବ ଲାଗୁଛି। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ରେ ଝାଡ଼ି ପରି ମଧୁଚିତ୍ର ଲଟକିଛି, ମଧୁମାକୁଡ଼ିମାନେ ମଧୁ ଭରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ନାତ୍ୟୂହା ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ମୟୂର ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ଏହି ସୁମଧୁର ଫୁଲର ଶୟନ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ। ଦେଖ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉଚ୍ଚ, ହାତୀମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ପାହାଡ଼ ଚିଡ଼ିମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ତାର ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୋତା, ଉତ୍ତମ ରୂପରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ସୁନ୍ଦର ସମତଳ ଭୂମିରେ, ଅନେକ ଗଛରେ ଆଛାଦିତ, ଆମେ ଚିତ୍ରକୂଟର ପବିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବା।" ଏଭଳି, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲି, ସେମାନେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଅନେକ ପକ୍ଷୀରେ ଭରି, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର, ଏବଂ ଝିଲି ଓ ଜଳରେ ଶୋଭିତ। ରାମ କହିଲେ, “ସୁମନ, ଏହି ନଦୀ କୂଳ ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆଛାଦିତ, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର, ଆମ ପାଇଁ ଏଠା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏଠାରେ ପାହାଡ଼ରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବସୁଛନ୍ତି; ଏଠା ଆମ ସ୍ଥାନ ହେଉ, ପ୍ରିୟେ, ଏଠାରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବା।" ଏପରେ, ସୀତା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ହାତ ଯୋଡି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ନମସ୍କାର କଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ମହାର୍ଷି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଆନନ୍ଦିତ, ସେମାନେକୁ 'ବସ' ବୋଲି ସ୍ନେହରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ରାମ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କ ପରିଚୟ ଦେଇ, କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ କାଠ ଆଣ; ଏଠାରେ ଏକ ଘର ବନା, ପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସଉମିତ୍ରି ଅନେକ ପ୍ରକାରର କାଠ ଆଣି, ଏକ ପତ୍ରର ଘର ତିଆରି କଲେ। ଘର ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଘରରେ ମୃଗମାଂସ ଅର୍ପଣ କରିବା; ଘର ନିବାସ ନିମିତ୍ତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏକ ମୃଗ ମାରି ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଏହି କ୍ରିୟା ଅବଶ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡିବ; ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ସ୍ମରଣ କର।" ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବୁଝି, ଶତ୍ରୁ ନିବାରକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କାମ କଲେ। ରାମ ଆଉ କହିଲେ, “ଏହି କଳା ମୃଗକୁ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଆମେ ବଳି କ୍ରିୟା କରିବା, ଶୀଘ୍ର କର, ପ୍ରିୟ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ଦିନ ଅବଶ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛି।” ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଉମିତ୍ରି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର କଳା ମୃଗକୁ ମାରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଦାଲେ। ମୃଗ ଭଲଭାବେ ପାକି, ରକ୍ତରହିତ ହେବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି କଳା ମୃଗ ଏବେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ମହାନ, ଯଥାବିଧି ପାକିଛି। ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭଳି, ବଳି କ୍ରିୟା କର, କାରଣ ତୁମେ ନିୟମରେ ପାରଙ୍ଗତ।” ରାମ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଧର୍ମିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ସ୍ନାନ କରି, ବଳି କ୍ରିୟାର ସମସ୍ତ ଉପସମ୍ହାର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶୁଭ୍ର ଓ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ବୈଶ୍ୱଦେବ, ଉଗ୍ର ଓ ବୈଷ୍ଣବ କ୍ରିୟା କଲେ, ଘର ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାମ ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବଳି କ୍ରିୟା କଲେ। ରାଘବ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଅଲ୍ତାର, ମନ୍ଦିର ଓ ଶୈଳୀ ବିନ୍ୟାସ କଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଅରଣ୍ୟ ମାଳା, ଫଳ, ମୂଳ, ପକ୍କ ମାଂସ, ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଜଳ, ଦର୍ଭା ଓ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ୟ କାଠ ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ଦୁଇ ରାଘବ, ସୀତା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜନମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ଶୁଭ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର ଘର, ଭଲଭାବେ ତିଆରି ଓ ପବନରୁ ରକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏଠାରେ ନିବାସ କଲେ, ଦେବମାନେ ଦିବ୍ୟ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି। ଏହି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟ, ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ଭରି, ଫୁଲର ଗୁଛ ଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି। ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ ଓ ପବିତ୍ର ମାଲ୍ୟବତୀ ନଦୀ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ଭରି, ରାମ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ନଗର ତ୍ୟାଗର ବିଷାଦ ଛାଡିଦେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି — ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିବ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥା ଆପଣା କହି, ଗୁହା ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆବେଶିତ, ରାମ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଭୃଗୁବାଜ୍ୟ, ପ୍ରୟାଗରେ ବସିବା, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିବା — ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଥିଲେ।