ସୀତା ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର, ଫୁଲେଉଠିଥିବା ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ। ସେ ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହି ଅଜଣା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଉତ୍ସୁକତା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଦୀ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଟି, ହଂସ ଓ କଦମ୍ବପକ୍ଷୀଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦରେ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରାୟ ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଇ ଭାଇ ଏକଠି ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଯମୁନାବନରେ ଅନେକ ମୃଗ ଶିକାର କଲେ, ଏବଂ ମୟୂର ଓ ହାତୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଏକ ମନୋହର ନଦୀତୀର ଉପବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୋକ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବସିଲେ। ଏହିପରେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ପ୍ରଭାତ ହେବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଉଁଯାଁ ଶୟନାସୀନ ଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ମୃଦୁ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ। "ସୌମିତ୍ରି, ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣ; ବଡ଼ ତାପସ, ଏବେ ଆମେ ଚାଲିବାର ସମୟ," ବୋଲି ରାମ କହିଲେ। ସମୟମତେ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗ୍ରତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଦ୍ରା, ଅଳସ୍ୟ ଓ ଯାତ୍ରାର କ୍ଳାନ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଉଠି, ମଙ୍ଗଳମୟ ନଦୀଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଋଷିମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଚିତ୍ରକୂଟ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଯଥାସମୟେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଚାଲିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ରାମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କମଳନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ୱୈଦେହୀ, ଏପଟେ ଓପଟେ ଯେଉଁ ଗଛ ଫୁଲେଇଛି, ତାହା ଦେଖ; ଶିଶିର ଶେଷରେ ସେମାନେ ନିଜ ଫୁଲରେ ଭାରି ହୋଇ ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।" "ଭଲାତକ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, ମାନୁଷ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଫଳ ଓ ପତ୍ରରେ ଭାରି, ଏଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ରୁ ଝୁଲୁଥିବା ଝାଞ୍ଜି ପରି ମହୁମାଛିର ଛତା ଦେଖ; ତାହା ମହୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି ନଟ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀ ଡାକେ, ମୟୂର ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ଏହି ଫୁଲରେ ତଳେ ଭରିଥିବା ମନୋହର ଅରଣ୍ୟରେ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଦେଖ, ତାହାର ଶିଖର ଉଚ୍ଚ, ହାତୀର ଝୁଣ୍ଡ ଚାଲିଯାଉଛି, ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡର କୁହୁକି, ଏହାର ଢାଳ ଓ ଭୂଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର।" "ଏହି ସମତଳ ଭୂମିରେ, ଅନେକ ଗଛ ରହିଛି, ଆମେ ଏଠି ଉପଭୋଗ କରିବା; ଚିତ୍ରକୂଟର ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ଆମ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରିବା।" ଏହିପରି କଥା କହି, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ଚାଲି, ସେମାନେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼ ପ୍ରକାର ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଅଧିକ, ହ୍ରଦ ଓ ଜଳରେ ଶୋଭିତ। ରାମ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ମୃଦୁ ହୃଦୟା, ଏହି ସୁନ୍ଦର ତୀର ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆଛି; ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏଠି ଆମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ପାହାଡ଼ର ଶିଳାଶିରେ ମହାମୁନିମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ଏଠି ଏଉଁଯାଁ ଆମେ ରହିବା, ପ୍ରିୟେ, ଏଉଁଯାଁ ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବା।" ଏପରି ଭାବେ ହାତ ଯୋଡ଼ି, ସୀତା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆନନ୍ଦିତ ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି, "ବସ," ବୋଲି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ ରାମ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ, ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ରାମ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୃଢ଼ ଓ ଉତ୍ତମ କାଠ ଆଣ; ଏଠି ଏକ ଘର ତିଆରି କର, କାରଣ ମୋର ମନ ଏଠି ରହିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି।" ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାଠ ଆଣି, ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଘର ସୁନ୍ଦର ଓ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠି ଏକ ମୃଗ ମାଂସ ଆଣି, ଘରରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଘରପ୍ରବେଶ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ହତ୍ୟା କରି ଶୀଘ୍ର ଆଣ; ଏହି ନିୟମ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।" ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବୁଝି, ଶତ୍ରୁନିଘ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପୁନି ରାମ କହିଲେ, "ଏହି କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗକୁ ଆହୁତି ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଆମେ ବଳି ଦେବା। ଶୀଘ୍ର କର, ଦୟାଳୁ, କାରଣ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶୀଘ୍ର ବିତିଯାଉଛି।" ସୌମିତ୍ରି ଏକ ପବିତ୍ର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ହତ୍ୟା କରି, ତାହାକୁ ଦହନ କଲେ। ଏହା ଭଲଭାବେ ପକାଯାଇଛି, ରକ୍ତଶୂନ୍ୟ ହେଉଛି ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି କୃଷ୍ଣମୃଗ ବଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି, ଏବେ ଆପଣ ବିଧିମତ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ।" ପରେ, ନିଜ ଅନୁଶାସନ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମ, ନିମ୍ନାବଳୀ ସମାପନ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରେ ଶୁଭ ମନେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ବୈଶ୍ୱଦେବ, ଉଗ୍ର ଓ ବୈଷ୍ଣବ କ୍ରିୟା ଓ ଘର ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଧିମତ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାମ ପାପ ନାଶକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆହୁତି ଦେଲେ। ରଘୁନାଥ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବେଦୀ, ଦେବସ୍ଥାନ ଓ ପୂଜାସ୍ଥଳ ତିଆରି କଲେ। ବନମାଳା, ଫଳ, ମୂଳ, ପକା ମାଂସ, ଜଳ, ଦର୍ଭା ଓ ସମିଧ ଜୋଗାଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ଓ ସୀତା ଏହି ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ତୃପ୍ତ କରି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ସୁନ୍ଦର ପତ୍ର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।