ସୀତା ନମ୍ରତାର ସହିତ କଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ରାମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜବଂଶର ସୁରକ୍ଷିତ ନଗରକୁ ପୁନଃ ଫେରିବେ, ସେତେବେଳେ ଆମ ପୁନର୍ମିଳନ ହେଉ।” ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସୀତା ସୁନ୍ଦର ତୀରକୁ ଛୁଇଁଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଦୋଉଁରେ ବସି, ତୀବ୍ର ଧାରାବାହି ଯମୁନା ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଚଡ଼ି, ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଯମୁନା କୂଳରେ ବହୁ ଗଛ ଥିଲା; ଏହି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତାଙ୍କର ଦୋଉଁକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଯମୁନା କାନନ ଛାଡ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ପଥରେ ଏକ ଘନ ଓ ହରିତ ପତ୍ରରେ ଢାଙ୍କା ବଟଗଛ ତଳେ ବସିଲେ। ସେଠାରେ ସୀତା ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ଓ ବଡ଼ ଗଛ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୋ ପତିବ୍ରତ ନିୟମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ମୁଁ ପୁନି କଉଶଲ୍ୟା ଓ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।” ଏହିପରି କହି, ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ବଟଗଛକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ସୀତାଙ୍କର ଏହି ନିର୍ମଳ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ମମତା ଓ ଧର୍ମବାନ୍ଧବ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାରତଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଗରେ ନେଇ ଯାଅ, ମୁଁ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ପଛରେ ଆସିବି। ଯାହା କିଛି ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଚାହାଁନ୍ତି, ତାହା ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଉ।” ଏଭଳି, ସୀତା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଜଶାବକୀ ପରି ଚଲିଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ, ଜାଡ଼ି, ଫୁଲ ଲତାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଅନେକ ଅପୂର୍ବ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଫୁଲ ଗଛ ଦେଖି, ମୃଦୁଭାବିନୀ ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ନଦୀ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ବାଳୁକା ଓ ହଂସ, କୁଙ୍ଜ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ସେଠାରେ ସୀତା ନଦୀ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପ୍ରାୟ ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଅନେକ ମୃଗ ଶିକାର କରି, ଯମୁନା କାନନରେ ଘୁରିଲେ। ମୟୂର, ହାତୀ ଓ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସୁନ୍ଦର କାନନରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି, ଏକ ମନୋହର ତୀରବନକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖରହିତ ଭାବେ ବସିଲେ। ଏଠାରେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ଓ ଛପନତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହା ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ। ଏହିପରି କିଛି ରାତି କଟିଗଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଉଁଠି ଘୁମେ ଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ଏଠାର ମୃଗପକ୍ଷୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣ, ଏବେ ଆମେ ଯାତ୍ରା କରିବାର ସମୟ ଆସିଛି, ମହାତ୍ମନ।” ଭାଇଙ୍କ ଠିକ୍ ସମୟର ଆହ୍ୱାନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଘୁମ, ଆଲସ୍ୟ, ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଛାଡ଼ି ଉଠିଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଉଠି, ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଋଷିମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ଦିଗକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଠିକ୍ ସମୟରେ ଯାତ୍ରା କରି, ରାମ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବୈଦେହୀ, ଚାରିପାଖରେ ଦେଖ, ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲରେ ଆଗୁନି ପରି ଜଳୁଛି, ଶିଶିର ଶେଷରେ ସିମ୍ବଲ ଗଛ ନିଜ ଫୁଲରେ ଭାରି ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ଭଲାଟକ ଗଛ ଫଳ ଓ ପତ୍ରରେ ଭାରି ହୋଇ ନମିଛି, ଏଠି ନିଶ୍ଚିତ ଆମେ ବସିପାରିବା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ରୁ ଝୁଲିଛି ଝିଞ୍ଜି ଭରି ମଧୁ ଛତା; ମଧୁମକ୍ଷିକା ଏହାକୁ ଭରିଛି। ଏଠାରେ ନଟ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀ ଡାକୁଛି, ମୟୂର ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ଏହି ମନୋହର କାନନ ଫୁଲ ଶଯ୍ୟାରେ ଢାଙ୍କା। ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉଚ୍ଚ, ହାତୀମାନେ ଚଳିଛନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଡାକୁଛନ୍ତି, ଏହାର ଢାଳ ବିଭିନ୍ନ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଏହି ସୁନ୍ଦର ତଳଭୂମି ଅନେକ ଗଛରେ ଢାଙ୍କା, ଆମେ ଏଠାରେ ଚିତ୍ରକୂଟର ପବିତ୍ର କାନନରେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବା।” ଏଭଳି କଥା ହୋଇ, ସୀତା ଓ ଦୁଇ ଭାଇ ଏକାସାଥିରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ, ମୂଳ ଓ ଫଳର ଆଧିକ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ ଓ ଜଳାଶୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଅନୁକୂଳ ତୀରରେ ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତା ଅଛି, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର, ଏଠି ଆମ ପ୍ରବାସ ଜୀବନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚ ଶିଳାରେ ମହାମୁନିମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ଏଠି ଆମେ ଏକାଲେ ବସି ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବା। ସୀତା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ନମସ୍କାର କଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ମହାମୁନି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ବସିବାକୁ କହିଲେ ଓ ସ୍ନେହ ଦେଇ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଲେ। ଏବେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଚିରଞ୍ଜୀବ ଭାଇଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭଲ ଓ ଦୃଢ଼ କାଠ ଆଣ, ଏଠି ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଛାପରା ତିଆରି କର, କାରଣ ଏଠି ରହିବାକୁ ମୋ ମନ ଆନନ୍ଦିତ।” ଭାଇଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାଠ ଆଣି, ଏକ ଅନ୍ନ ଛାପରା ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଭଲ ଭାବରେ ବନ୍ଧା ଓ ସୁନ୍ଦର ଛାପରା ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ଏଠି ଛାପରା ଭିତରେ ମୃଗମାଂସ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଗୃହପ୍ରବେଶ ନିୟମ କରିବା ଦରକାର।” ରାମ ଆଉ କହିଲେ, “ଏକ ମୃଗ ହତ୍ୟା କରି ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ମନେ ରଖ।” ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ବୁଝି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି କାମ କଲେ। ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ଏହି କଳା ମୃଗକୁ ବଳି ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଆମେ ଏଠି ବଳିଦାନ କରିବା। ଶୀଘ୍ର କର, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚାଲିଯାଉଛି, ଦିନ ଅବଶ୍ୟ ଅତିତ ହେଉଛି।” ଏଭଳି, ସୀତା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚିତ୍ରକୂଟ ପରିସରରେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ଧାର୍ମିକ ଭାବରେ ନବ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।