ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ନଦୀ ପାର ହେବା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଦାଉଁଘା ଉପରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ-ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଲେ । ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ଦାଉଁଘାକୁ ଧରିଲେ । ଏମିତି ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ପୁଅ କଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଲେ । ସୀତା ତାଙ୍କର ହାତ ଯୋଡି ନଦୀକୁ ନମସ୍କାର କଲେ—"ମା, ମୋତେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଏହି ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଦିଅ, ମୋ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହୁ । ଆମେ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ହଜାର ଗାଈ ଓ ଶତ ଘଡ଼ି ମଦ ଦେଇ ପୂଜିବି ।" ସୀତା ଏହିପରି ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡି କଳିନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦାଉଁଘା ଛାଡ଼ି ଯମୁନାବନ ଛାଡ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ତାପରେ ସେମାନେ ଏକ ଘନ ଓ ଛାୟାମୟ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସିଲେ । ସୀତା ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—"ମହାବୃକ୍ଷ, ମୋ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ମୁଁ ପୁନି କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି ।" ସୀତା ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ବୃକ୍ଷଟିକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଭାଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଇ ଚାଲ ।" ଆପଣ ଆଗରେ ଯିବେ, ମୁଁ ପଛରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଯିବି, ଏବଂ ସୀତା ଯେଉଁ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଚାହେ, ସେ ଦେଇଦିଅ ।" ତିନି ଜଣେ ଏମିତି ଯାଉଥିଲେ, ସୀତା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ତିନୀ ପରି ଚାଲୁଥିଲେ, ଏଠାରେ ଅନେକ ଅଜଣା ଫୁଲ ଓ ଗଛ ଦେଖି, ସୀତା ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ ରାମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ହଂସ ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀର ଡାକ ଭରା ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଦୀ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ । ସୀତା ଏହି ନଦୀକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ । ପରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ଚାଲି, ଦୁଇ ଭାଇ ଅନେକ ମୃଗ ମାରି ଯମୁନାବନରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ମୟୂର, ହସ୍ତୀ ଓ ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଅଞ୍ଚଳରେ ରହି, ଏକ ମନୋହର ନଦୀତୀର ଉପବନରେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ବସିଲେ । ଏଠି ଏକ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା । ଏବେ ନୂତନ ଦିନ ଆସିଲା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଘୁମେ ଥିବାବେଳେ ରାମ ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ—"ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣ, ଆମେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ସମୟ ହେଲା ।" ଭୈଣ୍ଡ ଜଗାଇ ଦେଲାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଘୁମ, କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ନିଦ୍ରା ବିସର୍ଜନ କଲେ । ସମସ୍ତେ ଉଠି ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମୁନିମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥ ଧରି ଚିତ୍ରକୂଟ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ । ଏହି ଭାବେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ରାମ, ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ବୈଦେହୀ, ଦେଖ, ଚାରିପଟେ ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଶିଶିର ଶେଷେ ଶିମୁଲ ଗଛ ତାଙ୍କ ଫୁଲରେ ଭାରି ହୋଇଛି । ଭଲାତକ ଗଛମାନେ ଫଳ ଓ ପତ୍ରରେ ଭାରି, ଏଠି ଲୋକେ ଛୁଇଁନାହାନ୍ତି, ଏଠି ରହିବାକୁ ମୋ ପ୍ରେମ ହେଉଛି । ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଝୁଲିଥିବା ବଡ଼ ମଧୁମାଛ ଚାଟି ଦେଖ । ଏଠି ନଟ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀ ଡାକୁଛି, ମୟୂର ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟ କେତେ ସୁନ୍ଦର । ଏହି ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଉଚ୍ଚ, ହସ୍ତୀମାନେ ଚଲିଯାଉଛନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଡାକୁଛନ୍ତି, ତଳେ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଝାଡ଼ ଓ ଗଛ ରହିଛି । ଏଠି ଏହି ସମତଳ ଭୂମିରେ ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତା ରହିଛି, ଆମେ ଏଠି ଚିତ୍ରକୂଟ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନନ୍ଦ କରିବା ।" ତିନି ଜଣେ ଏଭଳି ଚାଲି ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ, ମୂଳ ଓ ଫଳ, ଝରଣା ଓ ଝିଲି ରହିଛି । ରାମ, ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୃଦୁ, ଏହି ତୀର ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତା ରେ ଭରିଛି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଅଧିକ, ଏଠି ଆମେ ବସିବା ପାଇଁଉପଯୁକ୍ତ ।" ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ରହନ୍ତି, ଏଠି ଆମେ ଏକାଳ ପାଇଁ ବସିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସୀତା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ବାଲ୍ମୀକି ମୁନି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି, ଆସନ ଦେଇ ଅତିଥି ସ୍ନେହରେ ସ୍ବାଗତ କଲେ । ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଉତ୍ତମ କାଠ ଆଣି ଏଠି ଏକ ଘର ତିଆରି କରିବାକୁ କହିଲେ, କାରଣ ଏଠି ରହିବାକୁ ମୋ ମନ ଚାହେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜେ ଅନେକ ପ୍ରକାର କାଠ ଆଣି ଏକ ସୁନ୍ଦର ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ । ଏହି ଘର ଦେଖି ରାମ ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ସୌମିତ୍ରି, ଏଠି ଏକ ମୃଗ ମାଂସ ଅପ୍ୟାନ କରି ଘର ନିବାସ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଏହି କ୍ରିୟା କରନ୍ତି ।" ଏଭଳି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଏକ ନୂତନ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।