ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ତଳୂ ତଳୂ କରି ଗଛର ଶାଖା କାଟି ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନ ତିଆରି କଲେ, ଏହି ଆସନରେ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେବୀ ଭାଗ୍ୟର ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇବା ପରି ଆସନେଇଲେ। ତାଙ୍କମାନେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣକୁ ବାଉଡ଼ାରେ ରଖିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉନ୍ମାନି ଉଠାଇ ରଖିଲେ। ରାମ ଏହି ବାଉଡ଼ାରେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତୀରଧନୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଲେ; ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଦୁଇଭାଇ ଏହି ବାଉଡ଼ାକୁ ଧରିଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ସୂର୍ବୀର ପୁତ୍ର ବାଉଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଯମୁନା ନଦୀ କଲିନ୍ଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସୀତା ନଦୀକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସୀତା କହିଲେ, "ବିଦାୟ, ହେ ଦେବୀ! ମୁଁ ନିରାପଦରେ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି; ମୋ ପତିବ୍ରତା ନିଷ୍ଠା ରହୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ହଜାର ଗଂଠି ଗାଁ ଓ ଏକ ଶତ ମଦ ଦେଇ ପୂଜିବି।" ସୀତା ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ବିଦାୟ, ଯେବେ ରାମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରକ୍ଷିତ ନଗରକୁ ଫେରିବେ।" ଏପରି ସୀତା ଜୋଡ଼ି ହାତରେ କଲିନ୍ଦୀକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଏହିପରେ ସୁନ୍ଦରୀ ସୀତା ବାଉଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ତରଙ୍ଗରେ ଝିଅଁଝିଅଁ କରୁଥିବା ଚମକୁଥିବା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କମାନେ ଯମୁନା ନଦୀ ତୀରରେ ଅନେକ ଗଛ ଦେଖିଲେ; ଅତିକ୍ରମ କରି ବାଉଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ି ଯମୁନା ଦାନ୍ଡକ ନିକଟରୁ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କମାନେ ଏକ ଘନ ଏବଂ ହରିତ ପତ୍ରରେ ଢ଼କା ଅସ୍ତମି ପାଣ୍ଡୁ ଗଛ ତଳେ ବସିଲେ; ଏହି ବଟ ଗଛ ନିକଟକୁ ଆସି ସୀତା କହିଲେ, "ନମସ୍କାର ହେ ବଡ଼ ଗଛ! ମୋ ପତିବ୍ରତା ନିଷ୍ଠା ରହୁ, ମୁଁ କୌଶଳ୍ୟା ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁମିତ୍ରାକୁ ପୁନଃ ଦେଖିବି।" ସୀତା ଏପରି ଜୋଡ଼ି ହାତରେ ବଟ ଗଛକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ; ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦେଖି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଓ ଦୟାରେ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାକୁ ଆଗକୁ ନେଇ ଚାଲ, ହେ ଭରତଙ୍କ ଭାଇ।" "ମୁଁ ପଛରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହେଇ ଚାଲିବି; ସୀତା ଯେଉଁ ଫଳ ଫୁଲ ଚାହିଁବେ, ତାହା ତୁମେ ଦେଇଦିଅ।" ଏପରି ଚାଲିବା ସମୟରେ ସୀତା ଦୁଇଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଲେ, ଏକ ମହା ହାତୀନୀ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିବା ପରି, ଗଛ, ଜ୍ବା, ଫୁଲ ଓ ଲତାକୁ ଦେଖିଦେଖି ଚାଲିଲେ। ସୀତା ଅନେକ ନବୀନ ଫୁଲ ଲତା ଓ ଗଛ ଦେଖି, ଯେଉଁ ଗଛ ଆଗରୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଏକ ରମ୍ୟ ନଦୀକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରେତି ରଙ୍ଗିନ ଓ ହଂସ ଓ କ୍ରାଞ୍ଚ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ନଦୀକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଭରି ଦେଖିଲେ; ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର ଚାଲିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ— ଅନେକ ମହା ମୃଗ ମାରି, ଯମୁନା ଦାନ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଲିଲେ; ଏହି ରମ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୟୂର ଓ ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଏକ ମନୋହର ତୀର ଉଦ୍ୟାନରେ ବସି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଗଲେ। ଏଠି ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଶୁଣ, ଷଟ୍ତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ। ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଯାଁଯାଁ ଶୁଯାଁଯାଁ ଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ ଜାଗିଲେ। "ସୌମିତ୍ରି, ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣ, ଏବେ ଆମେ ଚାଲିବାକୁ ସମୟ।" ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ସମୟରେ ଜାଗି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଦ୍ରା, ଅଳସ, ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସମସ୍ତେ ଉଠି, ନଦୀର ଶୁଭ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଋଷିମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଯଥାସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଚାଲି, ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବୈଦେହୀ, ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲର ଅଗ୍ନି ପରି ଫୁଲିଥିବା ଗଛ ଦେଖ, ଶେଷ ଶୀତରେ କପାସ ଗଛ ତାଙ୍କର ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛି।" "ଭଲାତକ ଗଛ ଦେଖ, ମନୁଷ୍ୟ ଛୁଇନାହାନ୍ତି, ଫଳ ଓ ପତ୍ରରେ ଭରିଯାଇଛି; ଏଠି ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ରହିପାରିବି।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପାହାଡ଼ରେ ଟୋକର ଭଳି ମହା ମଧୁମାଛ ମଧୁ ଭରି ରଖିଛି।" "ଏଠି ନାତ୍ୟୁହ ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ମୟୂର ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ଫୁଲ ଶୟ୍ୟାରେ ଢ଼କା ଏହି ଅରଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ମନୋହର।" "ଏହି ପାହାଡ଼ର ଚୁଡ଼ା ଉଚ୍ଚ, ହାତୀ ଦଳ ଚାଲିଯାଁ, ପକ୍ଷୀ ଦଳ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ତାର ଉତ୍ତଳ ଶ୍ରେଣୀ ରମ୍ୟ।" "ଏହି ସମତଳ ଭୂମି ଅନେକ ଗଛରେ ଢ଼କା, ଆମେ ଏଠି ଆନନ୍ଦ କରିବି, ଚିତ୍ରକୂଟ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ।" ଏପରି ସୀତା ସହ ଚାଲି, ତିନିଜଣେ ମନୋହର ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ରହିଛି, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଭରିଯାଁ, ଜଳାଶୟ ଓ ଜଳରେ ଧନ୍ୟ, ରମ୍ୟ ଏବଂ ଶୋଭାୟମାନ। "ଏହି ସୁନ୍ଦର ତୀର ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢ଼କା, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଭରିଯାଁ, ଏଠି ଆମ ଜୀବନ ଉପଯୁକ୍ତ।" "ଏଠି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମହା ଋଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ଏଠି ଆମେ ଅସ୍ଥାୟୀ ନିବାସ କରିବି, ପ୍ରିୟା, ଏଠି ଆନନ୍ଦ କରିବା।" ଏପରି ହାତ ଜୋଡ଼ି ସୀତା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁନିବାସକୁ ଯାଇ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ମହା ଋଷି ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି "ବସନ୍ତୁ" ଭାବରେ ଉପଚାର କରି ଅତିଥିସ୍ନେହରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ନିଜକୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ କାଠ ଆଣ; ଏଠି ଘର ତିଆରି କର, ମୋ ମନ ଏଠି ରହିବାକୁ ଚାହେ।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଠ ଆଣି, ଏକ ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ।