ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁନିବର ବର୍ଗଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, "ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଜବେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର କାନ୍ତାର ଧାର ଓ ନଦୀ କୂଳ, ପାହାଡ଼ ଢାଳ ଓ ଝରଣା ପାଖରେ ଘୁରୁଥିବା ଝୁଣ୍ଡ ଝୁଣ୍ଡ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବେ। ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏହି ଶୁଭ ମାଟିରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ, କୁହୁଡି ଓ କୋଇଲିର ମଧୁର କାନ୍ତି, ମଦୋନ୍ମତ ହରିଣ ଓ ହାତୀର ମଜାର ଧ୍ୱନିରେ ତୁମ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ। ଏଠାରେ ତୁମେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବେ।" ଏହିପରି ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ, ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଏକ ରାତି କଟାଇ, ପ୍ରଭାତେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପାହାଡ଼ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ମୁନିବର ବର୍ଗଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ପିତା ଯେପରି ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଚାଲିଥାନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ତାପରେ ମହାମୁନି ବର୍ଗଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ତପୋବଳର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କର। ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଏହି ତୀରକୁ ଦେଖିବ। ସେଠାରେ ତୁମେ ଏକ ବଡ଼ ଡ଼ଙ୍ଗା ତିଆରି କରି ଏହି ଚମକୁଥିବା ନଦୀକୁ ଅଟକିବା। ତାପରେ ତୁମେ ଏକ ବଡ଼, ହରିତ ପତ୍ରର ବର୍ଗଦ ଗଛ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ଏହି ଗଛ ଅନେକ ଗଛରେ ଘେରା, ଘନ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ଶୁଭ କାମନା କରିବେ। ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଚାହୁଁଥିଲେ ରୁହିପାରିବା କିମ୍ବା ଆଗକୁ ଯାଇପାରିବା। ଏଠାରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ, ତୁମେ ନୀଳବନ ଦେଖିବା। ଏହି ବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ପଲାଶ ଓ ବେର ଗଛ, ଯମୁନାର ବାଁଶ ରହିଛି। ଏହିପଥରେ ମୁଁ ଅନେକଥର ଚାଲିଛି। ଏହି ପଥ ଶାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଗ୍ନିଭୟ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି ମୁନିବର ଫେରିଗଲେ। ରାମ ନମ୍ରତାରେ "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇଲେ, ଏବଂ ମୁନି ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏମିତି ଦୟା ଦେଖି ଆମେ ଧନ୍ୟ।" ଏହିପରି ଦୁଇ ଭାଇ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ତିନିଜଣେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶୀଘ୍ର ବହୁଥିବା ଏହି ନଦୀକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କରେ ଏକ ବଡ଼ ଡ଼ଙ୍ଗା କଠଠାରୁ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଡ଼ଙ୍ଗାକୁ ଶୁଖିଲା ବାଁଶ ଓ ମୂଳରେ ବେଢ଼ି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେନ୍ଦୁ ଓ ଜାମୁ ଗଛର ଶାଖା କଟି ସୀତା ପାଇଁ ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନ ତିଆରି କଲେ। ରାମ ସ୍ନେହରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଏହି ଆସନରେ ବସାଇଲେ, ଯେପରି ଧନ୍ୟତାର ସିଂହାସନରେ ବସାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଧନୁଷ, ବାଣ, ଅସ୍ତ୍ର, ସୀତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର, ଉଷ୍ଣବସ୍ତ୍ର ଡ଼ଙ୍ଗାରେ ରଖିଦେଲେ। ପ୍ରଥମେ ସୀତାକୁ ବସାଇ, ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ଡ଼ଙ୍ଗା ଧରି ନଦୀ ପାର ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦଶରଥ ତନୟ ଦୁଇଁଜଣ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି ଥିବାବେଳେ, ସୀତା ହାତ ଜୋଡି କାଳିନ୍ଦୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, "ମାଁ, ମୋତେ କ୍ଷେମରେ ପାର କରିଦିଅ। ମୋ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ହଜାର ଗାଈ ଓ ଶତ ଘଡ଼ି ମଦ ଦେଇ ଉପାସନା କରିବି। ରାମ ଯେତେବେଳେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରକ୍ଷିତ ନଗରକୁ ଫେରିବେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଶୁଭ ଦାନ ଦେଇଅ।" ଏମିତି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ତାପରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟବନ୍ତୀ ସୀତା ଡ଼ଙ୍ଗାରେ ଶୀଘ୍ର ବହୁଥିବା ତରଙ୍ଗିତ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଯମୁନାର କୂଳର ଅନେକ ଗଛ ଦେଖି, ତିନିଜଣେ ଡ଼ଙ୍ଗା ଛାଡ଼ି ଯମୁନାବନରୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଘନ ଛାୟା ଓ ହରିତପତ୍ର ଥିବା ବର୍ଗଦ ଗଛତଳେ ବସିଲେ। ସୀତା ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ମହାବୃକ୍ଷ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ମୋ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରହୁ, ମୁଁ ଏବେ ପୁନି କୌଶଲ୍ୟା ଓ ମହାନୀୟ ସୁମିତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।" ଏହିପରି ହାତ ଜୋଡି ବଟବୃକ୍ଷର ପରିକ୍ରମା କଲେ। ସୀତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭାଇ, ସୀତାକୁ ଆଗକୁ ନେଇ ଚାଲ। ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ପଛରେ ଆସିବି। ସୀତା ଯେଉଁ ଫଳ ଫୁଲ ଚାହେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।" ଏହିପରି ତିନିଜଣେ ଚାଲିଲେ, ଏଉଁଠି ସୀତା ଦୁଇ ଶାର୍ଦୂଳ ସଦୃଶ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ବନ୍ୟା ହାତୀଣୀ ପରି ଚାଲିଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ, ଝାଡ଼, ଫୁଲ ଲତା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ଅନେକ ଅପୂର୍ବ ଫୁଲ ଗଛ ଦେଖି ସୀତା ମୃଦୁ ସ୍ୱରେ ରାମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଏହି ଗଛ କ'ଣ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ନଦୀ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଳନିଳିଆ ଶିଳା, ହନ୍ସ, କୁହୁଡି ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚେତନ ଧ୍ୱନି ରହିଛି। ଏଠାରେ ସୀତା ତାହା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ଚାଲି ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ଅନେକ ମୃଗ ହତ୍ୟା କରି, ଯମୁନାବନରେ ଘୁରିବା ପରେ ମୟୂର ଓ ହାତୀର ରମ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଭରା ଏକ ମନୋରମ ନଦୀ କୂଳ ଉପବନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏଉଁଠି ମନ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଲେ। ପରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଛପଣିଯ଼ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଉଁଠି ଶୁଯାଁଥିଲେ, ରାମ ମୃଦୁଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇ କହିଲେ, "ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି କାନ୍ତାରର ମୃଗପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣ। ଚାଲ, ଏବେ ଆମେ ଆଗକୁ ଚାଲିବା ଉଚିତ।