ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ପବିତ୍ର ଏବଂ ସୁନ୍ଦର, ବହୁତ ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ ହାତୀ ଓ ହରିଣାଙ୍କର ଦଳ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରିବାକୁ ମିଳେ। ରାଘବ, ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ, ଏହି ହାତୀ ଓ ହରିଣାଙ୍କର ଦଳ ଅରଣ୍ୟର ଧାର, ନଦୀପାର, ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଓ ଝରଣା କୂଳରେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏଠି ଚାଲିବା ସମୟରେ ତୁମ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ, କାରଣ ଏହି ଶୁଭ ଭୂମିରେ ମନରମ କଂକଣ ଓ କୋଇଲୀଙ୍କର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଅନୁସ୍ୱାରିତ, ଓ ଅନେକ ମଦୋନ୍ମତ ହରିଣା ଓ ହାତୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ଏଠି ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତିର ଆଶ୍ରମ ପାଇପାରିବ। ଏହାପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଏକ ରାତି ସେଠାରେ କାଟି, ପ୍ରଭାତେ ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଇ ପାହାଡ଼ ଦିଗକୁ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ। ବଡ଼ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ପିତା ଯେପରି ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେପରି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏବେ ତପସ୍ୱୀ ବରଡ଼ବାଜ ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପରେ, ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କର। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ତୀବ୍ର ବେଗ ଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପହଞ୍ଚିବ, ସେଠାରେ ପୁରାତନ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର ଦେଖିବ। ସେଠି ତୁମେ ଏକ ନୌକା ତିଆରି କରି ଏହି ଚମକୁଥିବା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ। ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ଯାହା ହରିତ ପତ୍ରରେ ଢାକା, ବହୁ ଗଛ ମିଶି ଗଢ଼ିଉଠିଛି, ଗଢ଼ିଉଠିବା ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ଅନେକ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଆସନ୍ତି। ଏଠି ସୀତା ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶୁଭ କାମନା କରିବେ। ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଚାହିଲେ ରୁହିପାରିବେ କିମ୍ବା ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବେ। ଏଠାରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ଯିବା ପରେ, ତୁମେ ନୀଳବନ ଦେଖିପାରିବ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ପଲାଶ ଓ ବେର ଗଛରେ ମିଶିଥିବା, ଯମୁନାର କଠିଆ ବାଁଶ ରହିଛି। ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପଥକୁ ମୁଁ ଅନେକଥର ଗଲିଛି। ଏହି ପଥ ସୁଖଦ, ସୁମୃଦୁ ଓ ଅଗ୍ନିବିପଦ ଶୂନ୍ୟ। ଏପରି ବৰ্ণନା କରି ବଡ଼ ଋଷି ପଛକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତେବେ ରାମ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ଋଷିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ଋଷି ଯିବା ସମୟରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏପରି ଦୟାଶୀଳ ଋଷିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛୁ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ।” ଏହିପରି ଆଲୋଚନା କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ତିନିଜଣ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତେବେ ତିବ୍ର ବେଗ ଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କେ ଏକ ବଡ଼ ନୌକା କଠିଆ ଓ ଜାମୁନ ଗଛର ଶାଖା ଏବଂ ଶୁଖିଲା ବାଁଶ ଓ ମୂଳରେ ତିଆରି କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଶାଖା କାଟି ସୀତା ପାଇଁ ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନ ବନେଇଲେ। ରାମ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ସୀତାଙ୍କୁ ଏହି ଆସନରେ ରଖିଲେ, ଯେପରି ଦୌର୍ଲଭ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ରଥରେ ବସେ। ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ରସାମଗ୍ରୀ ନୌକାରେ ରଖିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଓ ଓଢ଼ଣୀ ରଖିଦେଲେ। ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ନୌକାକୁ ଧରି ଚାଲିଲେ। ଦଶରଥର ଦୁଇ ପ୍ରବଳ ପୁଅ କାଳିନ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ସମୟରେ, ସୀତା ଜଳଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଓ ଦେବୀ, ମୋତେ ନିରାପଦରେ ପାର କରା। ମୋର ପତିବ୍ରତ ଧର୍ମ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ହଜାରଟି ଗାଈ ଓ ଶତ ଘଡ଼ି ମଦ ଦେଇ ପୂଜିବି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାମ ଯେତେବେଳେ ନଗରକୁ ଫେରିବେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିବି।” ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସୀତା ଶୁଭକାମନା କଲେ। ଏହିପରି, ସୁନ୍ଦର ଶୋଭା ଥିବା ସୀତା, ନୌକାରେ ବସି, ତୀବ୍ର ବେଗ ଓ ତରଙ୍ଗ ଭରିଥିବା ଏହି ଚମକୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ପାର ହେଲେ। ନଦୀ କୂଳରେ ଅନେକ ଗଛ ଥିଲା। ତିନିଜଣ ଯମୁନା ଆରଣ୍ୟ ପଛରେ ରଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଘନ ଛାୟା ଓ ହରିତ ପତ୍ରରେ ଢାକା ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସିଲେ। ସୀତା, ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ଓ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୋର ପତିବ୍ରତ ଧର୍ମ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହୁ, ମୁଁ ପୁନି କୌଶଲ୍ୟା ଓ ବିଖ୍ୟାତ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।” ଏପରି କହି, ସୀତା ହାତ ଯୋଡ଼ି ବୃକ୍ଷକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ପ୍ରେମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟବନ୍ଧ ପରାୟଣ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ଭାରତର ଛୋଟ ଭାଇ, ସୀତାକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଅ, ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ପଛରେ ଆସିବି। ସୀତା ଯେଉଁଠି ଫଳ କିମ୍ବା ଫୁଲ ଚାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବୁ।” ଏହିପରି କହି, ତିନିଜଣ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁଠି ସୀତା ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିଲେ, ଦୁଇ ପ୍ରବଳ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହସ୍ତିନୀ ପରି ଚାଲିଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ, ଜାଡ଼ି, ଫୁଲ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଉଥିଲେ। ସୀତା ଅନେକ ଅପୂର୍ବ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ଏକ ନଦୀ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ବାଳୁକାରେ ଶୋଭିତ ଓ ହଂସ, କଂକଣ ଧ୍ୱନିରେ ମଧୁର ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ନଦୀକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପ୍ରାୟ ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ହରିଣାକୁ ମାରି, ଯମୁନା ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରିଲେ। ମୟୂର ଏବଂ ହାତୀ ଥିବା ଏହି ଶୁଭ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରି, ସେମାନେ ଏକ ରମ୍ୟ ନଦୀପାର ଉଦ୍ୟାନରେ ବସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନଥିଲା। ଏଠାରେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି। ଏବେ ଛପନତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।