କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ରାମ, ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆରାମର ଅଭ୍ୟାସ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତିନିଜଣ—ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା—ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କର ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ରାତିଟି ଖୁସି ମନେ କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେବା ପରେ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୱୀ ଶକ୍ତିର ଦୀପ୍ତି ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ, “ମୁନିବର, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ରାତି କାଟିବା ପରେ, ଏବେ ଆମେ ଏଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛୁ।” ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳର ଅଭିପ୍ରଚୁରତା ଅଛି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ସେଠା ତୁମର ବାସସ୍ଥଳୀ ପାଇଁ ଅତି ଉପଯୁକ୍ତ। ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଦଳ, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ଯାଉଥିବା ସେଠା ଅତି ଅଳଙ୍କୃତ। ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଉଦ୍ଧତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ତୁମର ଗନ୍ତବ୍ୟ ହେଉ। ସେଠା ପବିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର, ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳର ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି; ହାତୀ ଓ ହରିଣ ଦଳ ଚାରିପାଖ ଘୁଡ଼ି ଉଠିଥାନ୍ତି। ତୁମେ ହରିଣ ଦଳକୁ ଦେଖିବ, ରାଘବ, ଜଙ୍ଗଲ ଧାରରେ ଓ ନଦୀତୀର, ପାହାଡ଼ ଧାର ଓ ଝରଣା ପାଖରେ। ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଘୁଡ଼ିବାବେଳେ ତୁମର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ—ସୁଭଦ୍ର ଭୂମି ଉପରେ, ହରଷିତ କୁଞ୍ଚ ଓ କୋଇଲିର ରବି, ବହୁ ମଦୋନ୍ମତ ହରିଣ ଓ ହାତୀର ଭିଡ଼, ତୁମେ ଅତି ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ପାଇବେ।" ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ସର୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି। ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ରାତି କାଟିବା ପରେ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ମୁନି, ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି, ପିଲାମାନେ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବାପା ନିଜ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ କରିଥିବାରେ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ତପସ୍ୱୀ ଶକ୍ତିର ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ଭରଦ୍ୱାଜ ଏବେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ମନ୍ୟମାନ୍ୟ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କର।" ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଉପଦେଶାନୁସାରେ, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ତୀବ୍ର ଗତିର କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ଓ ତାର ପୁରାତନ, ପବିତ୍ର ଘାଟକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠା, ଏକ ଉତ୍ତମ ଦୋଉ ପ୍ରସ୍ଥୁତ କରି, ଚମକୁଥିବା ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ପରେ, ଏକ ବୃହତ୍ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଏହି ବୃକ୍ଷ ଅନେକ ବୃକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ଅନ୍ଧାରା, ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାଉଥିବା ସ୍ଥଳ। ସେଠା, ସୀତା ଜୋଡ଼ି ହାତ କରି ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଆସି, ଚାହିଲେ ରୁହିବା କିମ୍ବା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା; ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ଗଲେ, ନୀଳ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିବେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ପାଳାଶ ଓ ବେର ଗଛର ମିଶ୍ରଣ, ଯମୁନା ନଦୀର ବାଁଶ ଅଛି; ଏହି ପଥ ମୁଁ ଅନେକ ଥର ଗଲିଛି। ଏହି ପଥ ରମ୍ୟ, ମୃଦୁ ଓ ଅଗ୍ନିବିପଦ ମୁକ୍ତ। ଏପରି ବିବରଣା ଦେଇ, ମହାମୁନି ଫେରିଗଲେ। ରାମ, ଆଦରରେ “ଏହିପରି ହେଉ” କହି, ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ; ମୁନି ଦୂର ହେବା ସମୟରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ନିଜେ ଧନ୍ୟ, ମୁନି ଆମପ୍ରତି ଏପରି ଦୟା ଦେଖାଇଛନ୍ତି।” ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଭାଇ ଏପରି ଆଲୋଚନା କଲେ। ସୀତାକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ତିନିଜଣ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀପାଖକୁ ଗଲେ। ତିବ୍ର ଗତିର କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୁଇ ଭାଇ ଏକ ବୃହତ୍ ଦୋଉ ତିଆରି କଲେ। ଶୁଖି ଥିବା ବାଁଶ ଓ ମୂଳରେ ତାକୁ ଢକି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଟିଏ କାନ୍ଦ ଓ ଜାମୁନ ଶାଖା ଚିରି, ସୀତା ପାଇଁ ଏକ ଆରାମଦାୟକ ଆସନ ତିଆରି କଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ସୀତାକୁ ଏହି ଆସନରେ ରଖିଲେ, ଏପରି ଯେଉଁପରି ଭାଗ୍ୟ ରାଜସିଂହାସନରେ ରଖାଯାଏ। ତିନିଜଣ ଦୋଉ ଉପରେ ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଲେ; ସୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉଷ୍ଣ କମ୍ବଳ ରଖିଲେ। ରାମ ଦୋଉରେ କଠିନ କୁଇଭର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଲେ; ପ୍ରଥମେ ସୀତାକୁ ବସାଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ଦୋଉ ଧରିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ଶୂରବନ୍ଦା ପୁଅ ଏପରି ଦୋଉ ଉପରେ ଚଢ଼ି, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସୀତା ଏହି ସମୟରେ ନଦୀକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ—“ବିଦାୟ, ଦେବୀ! ମୁଁ ନିରାପଦରେ ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବି; ମୋର ପତିବ୍ରତ ରକ୍ଷିତ ହେଉ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଗାଁଉ ଓ ଏକ ଶତ ମଦ ଦେଇ ପୂଜା କରିବି।” “ବିଦାୟ, ଯେବେ ରାମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବେ।” ଏପରି ଜୋଡ଼ି ହାତରେ ସୀତା କାଳିନ୍ଦୀକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ସୀତା, ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୋଉ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଚମକୁଥିବା, ତିବ୍ର ଗତିର ତରଙ୍ଗିତ ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ନଦୀ ତୀରରେ ଅନେକ ବୃକ୍ଷ ଦେଖି, ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ଦୋଉ ଛାଡ଼ି ଯମୁନା ଜଙ୍ଗଲରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତିନିଜଣ ଏକ ଅନ୍ଧାରା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସିଲେ, ଶୀତଳ ଓ ହରିତ ପତ୍ରର ଏହି ବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଆସି, ବୈଦେହୀ ସୀତା କହିଲେ, “ପ୍ରଣାମ, ମହାବୃକ୍ଷ! ମୋର ପତିବ୍ରତ ରକ୍ଷିତ ହେଉ, ମୁଁ କୌଶଳ୍ୟା ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଖିବି।” ଏପରି, ସୀତା ଜୋଡ଼ି ହାତରେ ବୃକ୍ଷକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ; ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ସୀତା ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ, ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୀତାକୁ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲ, ଭରତଙ୍କ ଭାଇ।” “ମୁଁ ପଛରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରହିବି; ଯେଉଁ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଚାହେ, ସେଠାରେ ବୈଦେହୀକୁ ଦେବୁ।” ଏପରି ଚାଲିବାବେଳେ, ସୀତା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଲି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୃକ୍ଷ, ଜାଡ଼ି, ଫୁଲ ଲତାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସୀତା, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀନୀ ପରି ଚଲିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଏହି ନୂତନ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲା।