ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଓ ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମିତ୍ର ରାଜାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପରିବାର, ସାଥୀ ଓ ପରିଚାରକମାନେ ସହିତ ଆସିବେ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୂତମାନେ ଏହି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନେଇଯିବେ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଆଣିବେ। ତା’ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ତୀବ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ନିକଳି ପଡିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “କେହିଁକୁ ଅସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ କିଛି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯଦି ଅସମ୍ମାନ ସହିତ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ଦାତାଙ୍କର ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନି, ଅତି କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଅନେକ ରତ୍ନ ଓ ଉପହାର ସହିତ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଖୁସି ହୋଇ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରିଛି। ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବେ ଆପଣ ନିଜ ନିବାସରୁ ଯଜ୍ଞ ବେଦିକାକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞାନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତୁ। ଚାରିପଟେ ଅନେକ ଇଚ୍ଛିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଦାନପାତ୍ର ରହିଛି, ଆପଣ ମନସ୍ପୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।” ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଭୂମିପତି ଦଶରଥ ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ବେଦିକାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ ସହିତ ଦୀକ୍ଷା ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏଠିଏ, ଏହା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ; ଶୁଣ। ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱ ଫେରି ଆସିବା ପରେ, ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତବାନ୍ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବେଦଜ୍ଞ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କଲେ। ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ଓ ଉପସଦ ଯଜ୍ଞ ବିଧିମତ୍ ଭାବରେ କରି, ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଖୁସିରେ ପ୍ରାତଃ ସୋମପ୍ରସ୍ତାର କ୍ରିୟା କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ହୋମ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଦିଆଯିବା ପରେ, ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତ ଦଶରଥ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ; ତା’ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୋମପ୍ରସ୍ତାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତୃତୀୟ ସୋମପ୍ରସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରିଥିଲେ। ଏଠିଏ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଚନ୍ଦ ସହିତ ହୋତୃମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଅଂଶ ଅର୍ପଣ କଲେ। କୌଣସି ଅଂଶ ଛାଡ଼ାଯାଇନଥିଲା କିମ୍ବା ଭୁଲ କରାଯାଇନଥିଲା; ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ହେଉଥିବା ପରି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ସେଇ ଦିନମାନେ, କେହି କ୍ଲାନ୍ତ କିମ୍ବା ଭୂକ୍ଷାର୍ତ୍ତ ଦେଖାଯାଇନଥିଲେ; କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଉପସ୍ଥିତି ଥିଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉପାଧ୍ୟାୟ ଓ ତ୍ୟାଗୀ, ଭିକ୍ଷୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଖାଉଥିଲେ। ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏତେ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଖାଦ୍ୟର ଭଣ୍ଡାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ଉଚିତ ଭାବରେ ସେଇ ସମୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ, ନାରୀମାନେ ଏହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଅତି ଭଲ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହି ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ଓ ସଠିକ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି କୁ ଅନୁନଦନ କରି, “ଆମେ ତୃପ୍ତ—ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ!” ବୋଲି କହୁଥିଲେ। ଭଲଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚମକୁଥିବା ମଣିମାଳା ଓ କୁନ୍ଦଳ ପିନ୍ଧି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ବିରାମ ସମୟରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତର୍କ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରମୁଖ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଷଡ୍ବିଦ୍ୟାଙ୍ଗ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଅନୁଶାସନ ଶୂନ୍ୟ, ଅପଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ତର୍କ ଅନଭିଜ୍ଞ କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ। ଯଜ୍ଞ ଯୂପସ୍ଥମ୍ଭ ଉତ୍ଥାପନ ସମୟରେ, ଛଅଟି ବିଲ୍ବ କାଠ, ଛଅଟି ଖଦିର କାଠ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ପତ୍ରାଂଶ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଏକ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ ଓ ଏକ ଦେବଦାରୁ କାଠର ଯୂପ ଥିଲା, ଏହି ଦୁଇଟି ହାତ ପ୍ରସାରିତ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ଯୂପସ୍ଥମ୍ଭ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଯଜ୍ଞ କୌଶଳୀମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଶୋଭା ପାଇଁ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ ୨୧ଟି ଯୂପସ୍ଥମ୍ଭ ଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେ ୨୧ଟି ମଣି ଲଗାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୂପକୁ ୨୧ଟି ପୋଶାକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରାଯାଇଥିଲା।