ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ଶିଖର ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇପାରେ, ସେଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ ଏବଂ କେବେ ମନକୁ ଅପକାର କାମରେ ଲାଗେ ନାହିଁ। ଏହି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ଋଷିମନ୍ଦଳ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି; ମୁଣ୍ଡରେ କପାଳ ଧରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଛନ୍ତି। ଏହି ନିର୍ଜନ ଆଶ୍ରମ ତୁମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖଦ ହେବ ବୋଲି ମୋର ଭାବନା; ଚାହୁଁ ତ ଏଠି କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ମୋ ସହିତ ରୁହ, ରାମ। ତାପରେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସ୍ତ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କଲେ। ରାମ ପ୍ରୟାଗରେ ସେ ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ ରାତି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବା ଓ କହିବାରେ କଟିଗଲା। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ ରାମ, ଯିଏ ଆରାମରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼, ସେ ରାତିଟି ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭରିତ ଭାବରେ କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ପୁରୁଷସିଂହ ରାମ ତପୋଦ୍ଧିକ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏଇ ରାତି କାଟିଛୁ, ଏବେ ଆମେ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, “ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯାଅ, ସେଠି ମଧୁ, କନ୍ଦମୂଳ ଏବଂ ଫଳର ଅବିଳମ୍ବ ଅଛି। ମୋ ମତରେ ସେଠି ତୁମେ ବସିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ସେଠି ନାନା ପକ୍ଷୀ, କିନ୍ନର ଏବଂ ସର୍ପମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ମହାଗଜମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରୁଥିବା, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ତୁମ ଗନ୍ତବ୍ୟ ହେଉ। ଏହା ପବିତ୍ର ଏବଂ ସୁନ୍ଦର, ବହୁ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠାରେ ହାତୀ ଏବଂ ମୃଗମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ରାଘବ, ତୁମେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର କୂଳ, ଉପତ୍ୟକା ଓ ପର୍ବତ ଝରଣା ଦେଖିପାରିବ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଘୁରିବା ସମୟରେ ତୁମ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ। ମହାଶୁଭ ମାଟିରେ, କୁଲି ଓ କୋକିଲ ରଙ୍ଗା ଧ୍ୱନି ଏବଂ ମଦୋନ୍ମତ ମୃଗ ଓ ହାତୀମାନେ ଘୁରୁଥିବା, ତୁମେ ଏଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିପାରିବା।" ଏଭଳି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଉପଦେଶ ପରେ, ଅନ୍ୟ ଦିନ ସକାଳେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ମହାମୁନି ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି, ପିଛୁପଛି ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଏକ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି। ତାପରେ ତପୋଦ୍ଧିକ ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କର ତପୋବଳର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ସ୍ଥଳକୁ ପହଁଚିଲେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କର।" "ତୁମେ ତୀବ୍ର ବହୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ଉପକୂଳ ଏବଂ ପୁରାତନ, ପବିତ୍ର ତୀରଥ ସ୍ଥଳ ଦେଖିବାକୁ ପାରିବା। ସେଠାରେ ଏକ ଦୋଳା ତିଆରି କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବ। ପରେ ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳକୁ ପହଁଚିବା, ଯାହା ଘନ ଏବଂ ଅନେକ ଗଛ ମିଶି ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠି ସିତା ହାତ ଯୋଡି ମଙ୍ଗଳ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିବ।" "ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳକୁ ପହଁଚିଲେ, ଚାହୁଁ ତ ରୁହିପାରିବା କିମ୍ବା ଆଉ ଏକ କ୍ରୋଶ ଆଗକୁ ଯିବା, ସେଠି ନୀଳବନ ଦେଖିପାରିବା। ସେଠି ପଲାଶ ଓ ବେର ଗଛ ଏବଂ ଯମୁନାର ବାଁସ ମିଶି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଛି। ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯିବା ପଥ ମୁଁ ଅନେକଥର ଚାଲିଛି। ଏହି ପଥ ମୃଦୁ, ସୁଖଦ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଦାହ ନାହିଁ।” ଏପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ରାମ ଭକ୍ତି ଭରିତ ଭାବେ “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି କହି, ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ। ମୁନି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ସମୟରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସଉମିତ୍ରି, ଆମେ ଧନ୍ୟ, ଏପରି ମହାତ୍ମା ଆମପ୍ରତି ଏତେ ଦୟା ଦେଖାଇଛନ୍ତି।” ଏଭଳି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାଇ ଆଲୋଚନା କଲେ। ସିତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେମାନେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତୀବ୍ର ବହୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ଉପକୂଳକୁ ପହଁଚି, ଦୁଇ ଭାଇ ଗଛ ଓ ଡାଳି ଜମା କରି ଏକ ବଡ଼ ଦୋଳା ତିଆରି କଲେ। ଏହାକୁ ଶୁଖିଲା ବାଁସ ଓ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଲେ, ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଖଣ୍ଡି କାଟି, ସିତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖଦ ଆସନ ତିଆରି କଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସିତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୋଳା ଉପରେ ଏମିତି ବସାଇଲେ, ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଯାଏ। ସେମାନେ ଧନୁଷ, ବାଣ, ସିତାଙ୍କ ଅଂଶୁ, ଉଷ୍ଣବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦୋଳା ଉପରେ ରଖିଲେ। ପ୍ରଥମେ ସିତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ଦୋଳା ଧରି ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ମଧ୍ୟ କାଳିନ୍ଦୀ ଉପରେ ପହଁଚିଲେ, ସିତା ହାତ ଯୋଡି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ମାଁ, ମୋତେ ସୁଖରେ ପାର କର; ମୋର ପତିବ୍ରତ ରକ୍ଷିତ ହେଉ।