ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଜବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ—ମହାତ୍ମା ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ନିଜ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦେଖି ରାମ, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଭାବରେ ନିଜକୁ ଋଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପରିଚୟ କରାଇଲେ—“ମୁଁ ଓ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ମୋର ପତ୍ନୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତା; ସେ ଆମ ସହିତ ଏହି ତପୋବନକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ପ୍ରିୟ ଭାଇ, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମ ସହିତ ଏହି ବନବାସରେ ଯାଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଓ ମୋର ସହଯାତ୍ରୀମାନେ, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ, ଏଠାରେ ଧର୍ମାଚରଣ କରିବା, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ।” ଏହି ଭାବୁକ ଓ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋମାତା, ଆହୁତି ଓ ଜଳ ଆଣିଦେଲେ। ତାଁକୁ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ତାପରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଟବୀୟ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଅନେକ ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋଷି ରାମଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଓ ଅଭିନନ୍ଦନ ସହ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ, ଦାନ ଦେଇ ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ବହୁଦିନ ପରେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଦେଖିଲି। ତୁମ ଅନ୍ୟାୟ ବନବାସ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ଏକ ନିର୍ଜନ, ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ତୁମେ ଏଠାରେ ଶୁଭ ରୂପେ ବସି ପାରିବେ।” ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଶୁଣି ରାମ ଭଦ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ମୁନି, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏଠାରୁ ଅତି ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିଲେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ। ସେମାନେ ସୀତା ଓ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ବସିବାକୁ ଚାହେଁନି। ଦୟାକରି, ସେଉଁଠି ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, “ଏଠାରୁ ଦଶ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ବସିପାରିବା। ସେଠା ପବିତ୍ର, ମହାତ୍ମାମାନେ ବସିଥିବା, ଚାରିପଟେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ଶୁଭ। ଏହାକୁ ଚିତ୍ରକୂଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଁ, ଲଙ୍ଗୂର, ବନର ମାନ୍ଦ କଂଦା, ଭାଲୁ ଏବଂ ଅନେକ ପଶୁ ଚାରେ। ଏହି ପର୍ବତ ଗନ୍ଧମାଦନ ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଚିତ୍ରକୂଟ ଶିଖର ଯେଉଁଠାକୁ ମଣିଷ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଏ, ସେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେୟ ମିଳେ, ମନ ଦୁଷ୍ଟତା ଦିଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଅନେକ ତପସ୍ବୀ ଏଠାରେ ଶତବର୍ଷ ବ୍ୟତୀତ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ମୋ ମନେ ହୁଏ ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଚାହେଁ ଏଠି ରୁହ, କିମ୍ବା ଅଟବୀରେ ମୋ ସହ ରୁହ।" ଏପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରଦ୍ୱାଜ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁକିଛି ଦେଲେ। ରାମ, ପ୍ରୟାଗ ଆସି ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଚମତ୍କାର କଥା କହି, ଶୁଭ ରାତି ବ୍ୟତୀତ କଲେ। ରାମ, ଯେଉଁଠି ସୀତା ତୃତୀୟ, ଏହି ଦିନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ପରଦିନ ସକାଳେ, ରାମ ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ନମ୍ର ଭାବେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ରାତି ବ୍ୟତୀତ କରିଛି, ଏବେ ଆମେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛୁ।” ତାପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, “ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର। ସେଠା ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଅଛି, ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡ, କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ରହନ୍ତି। ମୟୂରର କୁହୁକୁହୁ ଧ୍ୱନି, ରାଜା ହାତୀମାନେ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ତୁମ ଗନ୍ତବ୍ୟ। ଏହା ପବିତ୍ର, ଶୋଭାମୟ, ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠାରେ ହାତୀ ଓ ମୃଗ ଚାରେ। ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ନଦୀ ତଟ, ମାଳଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଦେଖିବେ। ସୀତା ସହ ଚାଲିବା ସମୟରେ ତୁମ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ, କାରଣ ଏହି ଶୁଭ ଭୂମି ମଧୁର କୂଞ୍ଜ ଓ କୋଯିଲି ଧ୍ୱନିରେ ମୁଗ୍ଧ, ଅନେକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ମୃଗ ରହିଛି, ଏଠି ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ମିଳିଥିବା ଆଶ୍ରମ ପାଇବେ।” ପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଦୁଇ ଭାଇ, ଏଠିରେ ରାତି ବ୍ୟତୀତ କରି, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପର୍ବତ ଦିଗରେ ଚାଲିଲେ। ମହାତ୍ମା ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ କରି, ପିତା ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏବେ ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ତପୋବଳର ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ତୁମେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମ ପହଞ୍ଚି, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କର, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ନଦୀ ମିଶିଛି। ପରେ ତୁମେ କାଳିନ୍ଦୀ ର ତୀବ୍ର ଧାରା ଓ ପୁରାତନ, ପବିତ୍ର ତୀର ଦେଖିବା। ଏଠାରେ ଏକ ବୃହତ୍ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ତୁମେ ନୈୟା ବନାଇ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା।” ଏଭଳି ଭାବରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଚିତ୍ରକୂଟ ଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲା, ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ସେମାନେ ନୂତନ ଜୀବନ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।