ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଏକାଠି ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଯାଇ, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଦୂରେ ଦଉଡ଼ି ରହିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହାତ୍ମା ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଦୀକ୍ଷିତ, ନିଶ୍ଚଳ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ମୁନି, ଦିଗବ୍ୟାପୀ ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ମୁନିଙ୍କର ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଆହୁତି ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ହୃଦୟପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ। ଏପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ମୁନିଙ୍କୁ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ କହିଲେ, "ମହାଶୟ, ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।" ତାପରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, "ଏହା ମୋ ଭାର୍ୟା, ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୀଳବତୀ। ସେ ମୋ ସହ ଏହି ତପସ୍ୟାର ଅରଣ୍ୟରେ ଆସିଛି।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି କହିଲେ, "ସୌମିତ୍ର, ମୋ ଅତି ପ୍ରିୟ ଭାଇ, ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନବାସ ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛି; ସେ ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼, ମୋ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛି।" "ମହାଶୟ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ଏହି ତପସ୍ୟାର ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ; ଏଠି ଆମେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଧର୍ମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ରହିବା।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଜ୍ଞାନମୟ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ନ୍ୟାୟବାନ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଗାଈ, ଆହୁତି ଓ ଜଳ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କରିଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଲେ, ଏବଂ ନିବାସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଦେଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ହରିଣ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ; ଭାରଦ୍ୱାଜ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍କଟ ସମ୍ମାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ। ରାମ ତାଙ୍କର ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରି ଉପବେଶ କଲେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟ ବାଣୀ କହିଲେ: "କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ତୁମର ନିର୍ମୂଳ ବନବାସ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି।" "ଏଠା ଦୁଇଟି ବଡ଼ ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ଏକ ପବିତ୍ର, ମଧୁର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନକ ଆଗ୍ରହ କରିବା ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଏଠି ଆପଣମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରନ୍ତୁ।" ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଉତ୍ତମ ବାଣୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମହାଶୟ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ଏଠି ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି; ମୋତେ ଦେଖି ଏଠିକୁ ଆସିବେ।" "ଲୋକମାନେ ସୀତା ଓ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏଠି ବାସ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।" "ମହାଶୟ, ଦେଖନ୍ତୁ, ସେଉଁଠି ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳ ଅଛି; ଏଠି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ।" ରାମଙ୍କର ଶୁଭ ବାଣୀ ଶୁଣି, ମହାମୁନି ଭାରଦ୍ୱାଜ ଉପଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥ ଦେଇ କହିଲେ: "ଏଠାରୁ ଦଶ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଏକ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତୁମେ ଏଠି ବାସ କରିପାରିବା; ଏହା ମହାମୁନିମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ଚାରିପାଖରୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର।" "ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଚିତ୍ରକୂଟ କୁହାଯାଏ, ଗାଈ, ଲଙ୍ଗୁର, ବାନର ଓ ଭାଲୁ ଏଠି ଘୁଞ୍ଚିବା, ଏହା ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ପରି।" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ଚିତ୍ରକୂଟ ଶିଖର ଦେଖିପାରିବେ, ସେ ଶୁଭ ଲାଭ କରିବେ, ତାଙ୍କର ମନ କ୍ଷୁଦ୍ର କାମନାରେ ଲିନ ହେବ ନାହିଁ।" "ଏଠି ଅନେକ ମୁନିମାନେ ଶତ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ଖପର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ନିର୍ଜନ ନିବାସ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ଚାହେଁ ଏଠି କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ, ରାମ, ମୋ ସହ ବାସ କର।" ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ ଦେଲେ। ରାମ ପ୍ରୟାଗରେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ, ଶୁଭ ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେମାନେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗାଥା ଆଲୋଚନା କରି ରାତି କାଟିଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ, ଅରାମ୍ଭ ଓ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରାତି ଉଲ୍ଲାସରେ କାଟିଲେ। ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ଶୂର ରାମ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ କହିଲେ: "ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ରାତି କାଟିଛୁ; ଏବେ ଆମେ ଏଠିଠୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହି ରାତି ପରେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ: "ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେଉଁଠି ତୁମେ ନିବାସ କରିବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ; ଏଠି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ଶୁଭ ଅଞ୍ଚଳ।" "ମୟୂର ରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ସବ ଲାଗିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ ତୁମ ଗନ୍ତବ୍ୟ।" "ଏହା ପବିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର, ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଭର୍ପୂର; ହାତୀ ଓ ହରିଣ ଦଳ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚିବା।" "ତୁମେ ଏହି ହାତୀ ଓ ହରିଣ ଦଳ ଅରଣ୍ୟର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେଖିପାରିବା, ନଦୀପାର ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ନିକଟରେ।" "ସୀତା ସହ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ତୁମର ହୃଦୟ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେବ—ଏହି ଶୁଭ ଭୂମି ମଧୁର କୁଲି ଓ କୋଉଲି ରବରେ ଉତ୍ସବ ଲାଗିଥିବା, ଅନେକ ମଦୋନ୍ମଦ ହରିଣ ଓ ହାତୀ ରହିଥିବା, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଲାଭ କରିବା।" ଏହିଭଳି ମହାର୍ଷି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରାତି କାଟିବା ପରେ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି, ପିତା ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେଲେ। ଏପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ତୁମେ କାଲିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା, ଯେଉଁଠି ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିବା।" ତୁମେ ତୀବ୍ର ବହୁଥିବା କାଲିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାହାର ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର ଦେଖିବା; ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଏହି ତୀରକୁ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ଏହିଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା।