ମହାବୃକ୍ଷ ତଳେ ନିରାପଦରେ ରାତି କାଟି, ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରେ, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେମାନେ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ବିଶାଳ ଏବଂ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ମନୋହର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ। ଏହିପରି ନିରାପଦ ଭାବରେ ଯିବା ସମୟରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦେଖି, ଦିନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଆସିଲା ବେଳେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦେଖ, ସୌମିତ୍ରି, ପ୍ରୟାଗ ସମୀପରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହା କୌଣସି ଋଷିଙ୍କର ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ।" "ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ, କାରଣ ମୁଁ ପାଣି ପାଣିରେ ଲାଗିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣୁଛି।" ସେଠାରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ କାଟିଥିବା କଠ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଦିନ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧର ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଥିବା ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି, କିଛି ସମୟ ଚାଲି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବାକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାପରେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ। ତିନିଜଣ—ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା—ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଦୂରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଘେରା ମହାତ୍ମା ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ନିୟମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼, ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ। ଋଷିଙ୍କର ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଦେଖି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଞ୍ଜଳି ମିଳାଇ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଆତ୍ମପରିଚୟ ଦେଇ କହିଲେ—"ଭଗବନ୍, ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ମୋର ପତ୍ନୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସୀତା, ଯିଏ ମୋ ସଙ୍ଗେ ଏହି ତପୋବନକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସୌମିତ୍ରି, ମୋର ପ୍ରିୟ ଛୋଟ ଭାଇ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋ ସହ ଅରଣ୍ୟବାସ କରୁଛନ୍ତି। ଭଗବନ୍, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ଏହି ତପୋବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, କେବଳ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା, ମୂଳ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରଦ୍ୱାଜ ଗୋ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ପାନୀୟ ଆଣି ଦେଲେ। ତାପସ୍ୟାରେ ତପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଋଷି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଚାରିପାଖରେ ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଘେରି ରହିଲେ, ଋଷି ଆଗମନ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଘବଙ୍କୁ ବସାଇ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଧର୍ମମୟ ବାକ୍ୟ କହିଲେ—"କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଦେଖୁଛି; ତୁମର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବନବାସ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏଠାରେ ଦୁଇ ପବିତ୍ର ନଦୀ ସଙ୍ଗମରେ ଏକ ନିର୍ଜନ ଏବଂ ମନୋହର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ତୁମେ ଏଠି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିବା।" ଏପରି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମନା କରୁଥିବା ରାଘବ କହିଲେ—"ଭଗବନ୍, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ; ମୋତେ ଏଠାରେ ଦେଖି ସେମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ। ସେମାନେ ସୀତା ଓ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏଠି ବସିବାକୁ ଚାହୁଁନି। ଭଗବନ୍, ସେଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳ ଦେଖନ୍ତୁ; ଏଠି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ।" ଏ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ରାଘବଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ଏଠାରୁ ଦଶ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ବସିପାରିବ; ଏହା ପବିତ୍ର, ମହାମୁନିମାନେ ଯାଉଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର। ଏହାକୁ ଚିତ୍ରକୂଟ କୁହାଯାଏ, ଗାଈ, ଲଙ୍ଗୂର, ବାନର, ଭାଲୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ସଦୃଶ। ଯେତେ ଦୂର ମଣିଷ ଚିତ୍ରକୂଟ ଶିଖର ଦେଖିପାରେ, ସେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରେ ଓ କ୍ଲିଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ। ଅନେକ ଋଷି ଏଠି ଶତବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ଖପର ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋ ଭାବରେ, ଏହି ନିର୍ଜନ ନିବାସ ତୁମ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ହେବ; ଚାହୁଁଲେ ଏଠି କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ମୋ ସହ ରୁହ।" ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରଦ୍ୱାଜ, ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯାହା ଚାହିଁଥିଲେ, ସେସବୁ ଦେଲେ। ରାମ ପ୍ରୟାଗରେ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ ରାତି ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହି କାଟିଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ, ଶ୍ରମିତ ଓ ସୁଖପ୍ରିୟ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ତୃତୀୟ ଜନ ଭାବେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ରାତି ହର୍ଷରେ କାଟିଲେ। ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତପୋଧନ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ କହିଲେ—"ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ରାତି କାଟି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହି ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—"ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର ଅଛି। ମୋ ମତରେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ, କିନ୍ନର ଓ ସର୍ପମାନେ ଯାଉଥିବା, ମୟୂର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା, ମହାମାତ୍ତ ହାତୀ ଘେରା ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।