ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଚାଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଗତ ରାତି ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ତଳେ ନିରାପଦ ଭାବରେ ବିତାଇବା ପରେ, ଶୁଭ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ, ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ପଥରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଦେଶ ଓ ମନୋହର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବେ କଦାପି ଦେଖିନଥିଲେ। ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଗଛ ଦେଖି ବିପଦମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୌମିତ୍ରି, ପ୍ରୟାଗ ନିକଟରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା କୌନସି ଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ।” ରାମ କହିଲେ, “ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମ ଆମେ ପହଞ୍ଚିଛୁ, କାରଣ ଜଳର ଜଳ ସହ ବାଜିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣୁଛି। ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ଲୋକମାନେ କାଟିଥିବା ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ଓ ଭୃଗୁବଜ୍ ଆଶ୍ରମରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଗଛ ଅଛି।” ଏପରେ ଦୁଇଁ ଧନୁର୍ଧର ଦିନ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରବେଶ କରି ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳରେ ଭୃଗୁବଜ୍ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ତାପରେ ରାମ ଭୃଗୁବଜ୍ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତିନିଜଣ ନିଜେ ଭୃଗୁବଜ୍ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ ଦୂରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଆଶ୍ରମ ପ୍ରବେଶ କରି ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ମହାତ୍ମା ଭୃଗୁବଜ୍ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବସିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ତପସ୍ୟାର ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଭୃଗୁବଜ୍ ଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଦେଖି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ହସ୍ତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ଦେଲେ—“ମହାତ୍ମନ୍, ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ମୋ ଜନକ ଦୁହିତା, ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ସୀତା, ଯିଁଁ ମୋ ସହ ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି। ଏହି ମୋ ଭ୍ରାତା ସୌମିତ୍ରି, ଯିଁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୋ ସହ ବନବାସକୁ ଆସିଛି, ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ। ମହାତ୍ମନ୍, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଆମେ ବନରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା, କେବଳ ମୂଳ ଫଳ ଖାଇବା।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଜ୍ଞାନମୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଭୃଗୁବଜ୍ ଋଷି ଧର୍ମମୟ ଭାବରେ ଗଂଗାଜଳ, ଗୋମାସ, ଦାନ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଫଳ ଦେଇ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ତିଆରି କଲେ। ହରିଣ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଉଭୟପକ୍ଷରୁ ଉପଚାର କଲେ। ରାମଙ୍କୁ ବସାଇ ଭୃଗୁବଜ୍ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟ ଉକ୍ତି କହିଲେ—“କକୁତ୍ସ୍ଥ କୁଳର ଅବତାର, ବହୁ ଦିନ ପରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ, ତୁମର ଅନ୍ୟାୟ ବନବାସ ଶୁଣିଛି। ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମର ପବିତ୍ର ଏବଂ ମନୋହର ସ୍ଥାନ, ଆପଣମାନେ ଏଠି ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତୁ।” ଭୃଗୁବଜ୍ ଋଷିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଶୁଭ ଉକ୍ତି କହିଲେ—“ମହାତ୍ମନ୍, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଏଠି ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି; ଆମେ ଏଠି ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ। ସୀତା ଓ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଲୋକମାନେ ଆସିବେ, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଏଠି ରହିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମହାତ୍ମନ୍, ଏଠିରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥଳ ଅଛି, ସେଠାରେ ଜନକ ଦୁହିତା ସୀତା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ।” ରାମଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି, ଭୃଗୁବଜ୍ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉକ୍ତି କହିଲେ—“ଏଠାରୁ ଦଶ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଏକ ପବିତ୍ର ମାଳା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ବସିପାରିବ; ଏହି ସ୍ଥାନ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ପ୍ରାୟ ଯାଆନ୍ତି, ଚାରିପାଖରୁ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର। ଏହା ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଗାଁ, ଲଙ୍ଗୁର, ବାନର, ଭାଲୁ ଏଠି ବସନ୍ତି, ଏହା ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ସଦୃଶ। ଏଠି ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଶିଖର ଯେତେ ଦୂର୍ଯ୍ୟ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ, ମନ ମନ୍ଦ କାମନାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଅନେକ ଋଷି ଏଠି ଶତ ଶରତ ବିତାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କପାଳ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ନିର୍ଜନ ଆଶ୍ରୟ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ମନେ କରୁଛି; ଚାହେଁ ଏଠି ବସ, ଚାହେଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋ ସହ ରହ।" ଏପରେ ଭୃଗୁବଜ୍ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ଆଦର ସହ ଉପଚାର କଲେ, ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦେଲେ। ଏପରେ ରାମ ପ୍ରୟାଗରେ ଭୃଗୁବଜ୍ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁଭ ରାତି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହି ବିତାଇଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ କୁଳର ଅବତାର ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ମନୋହର ଆଶ୍ରମରେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ରାତି ବିତାଇଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ରାମ ଭୃଗୁବଜ୍ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ତପୋଦ୍ଧଜ୍ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ରାତି ବିତାଇଛୁ, ଏବେ ଆମେ ଏଠାରୁ ଯିବାକୁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛୁ।” ଭୃଗୁବଜ୍ ଓହିଁ କହିଲେ, “ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯାଅ, ଏଠି ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳର ଅଭିମୁଖ୍ୟ ଅଛି। ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ସ୍ଥାନ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ରାମ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ଏଠି ବସନ୍ତି।” ଏଭଳି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆଶିର୍ବାଦର ସହ ବୃଗୁବଜ୍ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ଶୁଭ ରାତି ବିତାଇ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।