ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ନଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଓ ସୀତା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେମିତି ମାଛ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ ଜୀବନ ରଖି ପାରେନାହିଁ।” ଏହି ଭଳି ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେ ନଥିବା ସମୟରେ ମୋ ପିତା, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତପସ୍ୱିନୀ ସୁମିତ୍ରା କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ।” ସୀତା ନିକଟରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଦୁଇ ଧର୍ମୀୟ ଭାଇ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ପତ୍ର ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଧିକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ରାଘବ ଗଭୀର ଉପାସନା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧର୍ମରେ ନିବେଶିତ ହେଲେ। ଏହି ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଶୂରବୀର ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଭୟ ଅନୁଭବ କରିଲେନାହିଁ; ସେମାନେ ପହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସିଂହମାନଙ୍କ ପରି ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା। ଏହି ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ରାତି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଅତିବାହିତ କରି, ଯେତେବେଳେ ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ସେମାନେ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଏହି ମହାନ ଜନମାନ୍ୟ ଜଣେ ଅନେକ ଦେଶ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ। ଯାତ୍ରା ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଗଛ ଦେଖି, ଦିନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ବେଳେ ରାମ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖ, ସୌମିତ୍ରି, ପ୍ରୟାଗ ନିକଟରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି—ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହା କୌଣସି ଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଚିହ୍ନ।” ରାମ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ, କାରଣ ମୁଁ ଜଳର ଜଳ ସହ ଠକୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣୁଛି। ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମାନେ କାଟିଥିବା ଲକଡ଼ି ଦେଖାଯାଉଛି, ଓ ଭୃଗୁବଜ୍ଜ ଆଶ୍ରମରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।” ଏହି ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧର ଦିନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଖୁସି ଭାବରେ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଗଲେ, ଓ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଚାଲି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଭିତ କରି, ଭୃଗୁବଜ୍ଜଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ। ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ସୀତା ସହିତ, ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛା କରି, ଦୂରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିବା, ନିଷ୍ଠାପରାୟଣ ଓ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିଥିବା ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଋଷିଙ୍କର ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଦେଖି, ରାମ, ସୌମିତ୍ରି ଓ ସୀତା ସମ୍ମାନରେ ଅଞ୍ଜଳି ମିଶାଇ ନମସ୍କାର କଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଋଷିଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରି କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ବିନ୍ଦୁଶ୍ରୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ସାଧ୍ବୀ, ଅପରାଧହୀନ, ମୋ ସହ ବନବାସରେ ଏସିଛି। ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ସୌମିତ୍ରି, ନିଷ୍ଠାପରାୟଣ, ପିତାଙ୍କ ନିର୍ଦେଶରେ ବନବାସକୁ ଏସିଛି। ମହାମୁନି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଆମେ ଏହି ତପୋବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ଏଠି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇବା।” ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧର୍ମପରାୟଣ ଋଷି ଏକ ଗାଏ, ଅର୍ପଣ ଓ ଜଳ ଆଣି ଦେଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ଶିତିଳ ହୋଇଥିବା ଋଷି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ନିବାସ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ। ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଘବଙ୍କୁ ବସାଇ, ଭୃଗୁବଜ୍ଜ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତୁମକୁ ଏଠି ଦେଖିଛି; ତୁମର ନିର୍ଯ୍ୟାସ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ହୋଇଛି ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏଠି, ଦୁଇ ମହାନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ଏକ ନିର୍ମଳ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ତୁମେ ଏଠି ସୁଖରେ ବାସ କର।" ଭୃଗୁବଜ୍ଜଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଘବ ସମ୍ମାନିତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏଠି ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି; ମୋତେ ଏଠି ଦେଖି, ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ। ଲୋକେ ସୀତା ଓ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏଠି ବାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ। ମହାମୁନି, ସେଠି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳ ଦେଖ, ଏଠି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ।” ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାମୁନି ଭୃଗୁବଜ୍ଜ ରାଘବଙ୍କୁ ଅର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଏଠିରୁ ଦଶ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଏକ ପହାଡ଼ ଅଛି, ତୁମେ ଏଠି ବାସ କରିବା; ଏହା ପବିତ୍ର, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏଠି ବାସ କରନ୍ତି, ଚାରିପାଖରୁ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଏହା ଚିତ୍ରକୂଟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଗାଏ, ଲଙ୍ଗୁର, କୁଅଁ, ବାଲୁ ଓ ମଙ୍କିମାନେ ଏଠି ବସନ୍ତି, ଏହା ଗନ୍ଧମାଦନ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠି ଯେତେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ରକୂଟର ଚୂଡ଼ା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବିଚାର ମନରେ ଆସିନାହିଁ। ଅନେକ ତପସ୍ୱୀ ଏଠି ଶତ ଶରତ ବାସ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ଖପର ମୁଣ୍ଡ ଧରି ଏହିଠିଠି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ନିର୍ମଳ ନିବାସ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ଚାହେଁ ଏଠି କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ, ରାମ, ମୋ ସହ ବାସ କର।” ଏପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭୃଗୁବଜ୍ଜ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ରାମ ପ୍ରୟାଗରେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଆସି, ଆଶ୍ରମରେ ଆନନ୍ଦ ରାତି କଟାଇଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ବିଚିତ୍ର କଥା ଚର୍ଚ୍ଚା କରି ରାତି ଅତିବାହିତ କରିଲେ।