ସୀତା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପୂଜିବି। ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପତି ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ବନରୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି ଯେନ।" ଏପରି କହି ସୀତା, ନିଷ୍ପାପ ସ୍ତ୍ରୀ, ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମହାପୁନ୍ୟବାନ୍ ବୈଦେହୀ ସହିତ ନୌକା ଛାଡ଼ି ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଏକାନ୍ତରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ସତର୍କ ରୁହ; ଆମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ତୋପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି। ବନର ଏକାନ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭୟ ଅଧିକ ଥାଏ, ତେଣୁ ସତର୍କ ରୁହ, ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଆଗକୁ ଚାଲ, ସୀତା ତୁମ ପଛରେ ଯିବେ।" "ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲିବି, ତୁମେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏଇ ଦିନ ମହାବିପଦ ସହିବାର ଅନୁଭୂତି ସୀତାଙ୍କୁ ହେବ। କାରଣ, ସମୟ ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏନା; ଏଇ ଦିନ ସୀତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବନବାସର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବେ। ଏଇ ଦିନ ସେ ଏମିତି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ନାହାନ୍ତି, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ଓ କଠିନତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ; ତାପରେ ରଘୁବଂଶର ମହାନନ୍ଦ ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଙ୍ଗା ପାର୍ ହେବା ପରେ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୂର ଯାତ୍ରାରେ ଦୃଷ୍ଟି ପଛକୁ ଫେରିଗଲା, ଏବଂ ସେ ତାପସ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ସେ ମହାପୁରୁଷ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସମାନ, ମହାନଦୀ ପାର୍ ହେବା ପରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଫସଲ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ବଛୁଆଁଠାରୁ ଭରିଥିବା ଗ୍ରାମମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣେ ଚାରିଟି ମହାପଶୁ—ଏକ ଶୂକର, ଏକ ଋଷ୍ୟ, ଏକ ଚିତ୍ରୀ ହରିଣ ଓ ଏକ ବୃହତ୍ ମୃଗ—ମାରିଲେ; ପବିତ୍ର ମାଂସ ନେଇ, ଖାଇବା ପାଇଁ ଆତୁର ହେଇ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟର ମହାପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଗଲେ। ଏବେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉ। ସେ ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଇ, ପଶ୍ଚିମ ଗୋଧୂଳି ଦେଖି, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆଜି ଆମେ ପ୍ରଥମ ରାତି ସହର ବାହାରେ କାଟୁଛୁ; ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଥିରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଆଜିଠାରୁ ଆମେ ରାତି ସଦା ଜାଗି ରହିବାକୁ ପଡିବ; କାରଣ, ସୀତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଆମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।" "ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ଏହି ରାତି କିଛିପରି ମାଟି ଉପରେ ନିଜେ ତିଆରି କରା ଶଯ୍ୟା ଉପରେ କାଟିବା।" ଏଭଳି କହି, ରାମ ମାଟି ଉପରେ ଶୁଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ପୂର୍ବରୁ ବିଲାସୀ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଅଥିଲେ, ଏବଂ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ। "ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ରାତି ରାଜା ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ଶୁଅଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ତୃପ୍ତ ହେଉଛି। ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ଭରତ ଫେରିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ଚାହିଁବେନି।" "ମୋ ଅଭାବରେ ଅଶକ୍ତ, ବୃଦ୍ଧ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇ, ଏବେ କ’ଣ କରିବେ? ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଓ ରାଜାଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ମନ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି—କାମ ଧନ ଓ ଧର୍ମୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଅଛି। କାରଣ, କିଏ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଭଳି ଏକ ଜନନୀପୁତ୍ର ସମ୍ପର୍କକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ? ମୋ ଉପରେ ତ ଜନନୀ ସଦା ଆଜ୍ଞା କରୁଥିଲେ।" "ନିଶ୍ଚୟ, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ସହ ଧନ୍ୟ; ସେ ଏକାକି କୋଶଳ ରାଜ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ କରିବ। ଆମ ପିତା ବୃଦ୍ଧ ଓ ମୁଁ ବନବାସରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ହେବ।" "ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଓ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କାମ ପଛରେ ଲାଗନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଦଶରଥ ରାଜା ପରି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, କୈକେୟୀ ଏସିଛନ୍ତି ଦଶରଥଙ୍କ ଅନ୍ତ, ମୋର ବନବାସ ଓ ଭରତଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ। ମୁଁ ଆଶା କରେ, ଏବେ କୈକେୟୀ ନିଜ ସଉଭାଗ୍ୟରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ, କୌଶଳ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ।" "ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୁମିତ୍ରା ଦୁଃଖରେ ନ ପଡ଼ନ୍ତୁ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେର। ମୁଁ ଏକାକି ସୀତା ସହିତ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି; ତୁମେ ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ।" "ନିଶ୍ଚୟ, କୈକେୟୀ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରନ୍ତି; ସେ ମୋ ମାତାକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିପାରନ୍ତି। ଅବଶ୍ୟ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କିଛି ନାରୀ ନିଜ ପୁତ୍ର ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ କିଛି କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏଇ ଦୁଃଖ ମୋ ମାତା ଉପରେ ଆସିଛି।" "କୌଶଳ୍ୟା ଯିଏ ମୋତେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ପାଳିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ମୋର ଅଭାବରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରୟାସର ଫଳ ନ ପାଇ ଦୁଃଖିତ; ମୋର ଉପରେ ଲଜ୍ଜା।" "କୌଣସି ଜନନୀ ମୋ ପରି ପୁଅ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଦେଉନାହିଁ, ସୌମିତ୍ରି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଶିକ୍ଷିତ ମାନା ତାଙ୍କର ଶୁକର ଚଞ୍ଚୁ ଗଣିବାକୁ ଶୁଣି ଶତୃର ଟିଆରି ଗଣନା କରିବାରେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।" "ମୁଁ ମୋ ମାତାକୁ କ’ଣ ଲାଭ ଦେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କିଛି ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରୁନାହିଁ?" "ମୋ ମାତା କୌଶଳ୍ୟା ମୋ ଅଭାବରେ ଅତି ଦୁଃଖରେ, ଶୋକସାଗରରେ ଡୁବିଗଲେ।" "ମୁଁ ଏକାକି କ୍ରୋଧରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଧନୁର୍ବାଣରେ ଜିତିପାରିଥାଏ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭାବ ଅର୍ଥହୀନ।" "ଅଧର୍ମ ଓ ପରଲୋକର ଭୟରୁ, ନିର୍ମଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଇ ଦିନ ମୁଁ ନିଜକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରୁନାହିଁ।" ଏଭଳି ନିର୍ବାସନର ପଥରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଏକାଠି ଚାଲି, ଦୁଃଖ-ଶୋକ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।