ସୀତା ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ କହିଲେ, “ଚାରିଏ ଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମୁଁ, ମୋ ଭାଇ ଓ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସି, ପୁନି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବି।” ତାପରେ ସୀତା ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ କୃପାମୟୀ ଦେବୀ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଫେରିବି, ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜିବି, ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପାଇଁ।” ସୀତା ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି କହିଲେ, “ଓ ତ୍ରିପଥଗା ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ତୁମେ ଦେଖାଯାଉଛ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଦେବୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛ। ତେଣୁ ଓ ଦେବୀ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ରାଜ୍ୟ ଫେରିବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବନ୍ଦନା ଓ ପ୍ରଶଂସା କରିବି।” ସୀତା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଶତ ହଜାର ଗାଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କଲେ। ଏହି ସହ ବିନୟରେ କହିଲେ, “ଏକ ହଜାର ଘଟ ମଦ ଓ ମାଂସ-ଭାତ ଦେଇ ତୁମକୁ ପୂଜିବି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ନଗରକୁ ଫେରିବି। ତୁମ ତୀରରେ ବସୁଥିବା ଦେବତା, ତୀର୍ଥ ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବି।” ସୀତା ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଓ ନିର୍ମଳ ଦେବୀ, ଆଶା କରୁଛି ମୁଁ ପୁନି ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବି।” ଏଭଳି କହି ସୀତା ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି ପରେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ନୌକା ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ବା ଏକାନ୍ତରେ, ସଦା ସତର୍କ ରୁହ; ସୁରକ୍ଷା ଅତି ଆବଶ୍ୟକ। ତୁମେ ଆଗରେ ଚାଲ, ସୀତା ତୁମେ ପଛରେ ଚାଲିବେ। ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲିବି, ତୁମେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଆଜି ସୀତା ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିବେ।” ରାମ କହିଲେ, “କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଏହାର ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ସହଜରେ ହେଉନାହିଁ। ଆଜି ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିବେ। ଆଜି ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନାହିଁ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଶୂନ୍ୟ, କଷ୍ଟ ଓ ଖଡ଼ା ରାସ୍ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।” ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ; ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସୀତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀର ଦୂରକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ; ଦୂର ଯାତ୍ରା ହେତୁ ଦୃଷ୍ଟି ପଛକୁ ଫେରିଲା, ଏବଂ ତାପସ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଲୋକର ରକ୍ଷକଙ୍କ ସମାନ, ବଡ଼ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ଧୀରେ ଧୀରେ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଗ୍ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫସଲ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଛୋଟ ଗାଁ ଦିଗରେ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଚାରିଟି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପଶୁ—ଏକ ଶୁଆ, ଏକ ଋଷ୍ୟ, ଏକ ଚିହ୍ନିତ ହରିଣ ଓ ଏକ ବଡ଼ ହରିଣ—ମାରିଲେ; ପବିତ୍ର ମାଂସ ନେଇ, ଭୋକରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତେବେ ଜଙ୍ଗଲର ମାଲିକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଗଲେ। ଏଠିଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ତ ହେଲା। ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ, ଏକ ବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପଶ୍ଚିମ କୁଳର ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆଜି ନଗର ଚାଡ଼ି ପ୍ରଥମ ରାତି; ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଆଜିଠାରେ ଆମେ ନିଦ୍ରା ଭୋଗିବା ଉପରେ ସତର୍କ ରୁହିବା ଦରକାର; ସୀତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଆମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଆସ, ଏହି ରାତି କିପରି ଅଟକିବା, ଆମେ ନିଜେ ଏକ ଶୟନ ବିଛାଇ ତା’ପରେ ଶୋଇବି।” ରାମ ଏହିପରି କହି, ଶୋଉଁ ଶୟନ ଛାଡ଼ି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶୋଇଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ଏ ରାତି, ବଡ଼ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଶୁଅଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ସେ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ଭରତ ଫେରିଲେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବେନାହିଁ। ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅସହାୟ ଦଶରଥ, ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଅଧିନରେ କଣ କରିବେ?” ରାମ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଓ ରାଜାଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ମନ ଦେଖି, ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଇଚ୍ଛା ଧନ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ। କିଏ ଜଣେ ଅଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ, ଜନନୀ ପାଇଁ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ? ମୋ ଉପରେ ଏହି ମିଶ୍ର ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲି।” ରାମ ଅଭିପ୍ରାୟ କହିଲେ, “ଭରତ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସଂଗୀନୀ ସହ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ସେ କୋଶଳ ରାଜ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଶାସକ ହେବେ। ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ ଭରତ ହେବେ, ଆମ ପିତା ବୃଦ୍ଧ ଓ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବି। ଯେଉଁଠି ଧନ ଓ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଇଚ୍ଛା ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ, ଦଶରଥ ରାଜା ପରି।” ରାମ କହିଲେ, “ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୈକେୟୀ ଦଶରଥଙ୍କ ଅନ୍ତ, ମୋ ନିର୍ବାସନ ଓ ଭରତ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁଛନ୍ତି। ଆଶା କରୁଛି, ଏବେ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ମସ୍ତ ହୋଇ କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ମୋ ଦୁଃଖ ହେତୁ କଷ୍ଟ ଦେଇବେନାହିଁ। ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ସୁମିତ୍ରା ମୋ ଦୁଃଖ ହେତୁ କଷ୍ଟରେ ନ ରହନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବା ଚିନ୍ତା କର। ମୁଁ ଏକା ସୀତା ସହିତ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି; ତୁମେ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିବାହିବା। ନିଶ୍ଚୟ, କୈକେୟୀ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେଇଦେଇପାରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମା’ ମାନେ ପୁତ୍ର ଭିନ୍ନ ହେଇ କିଛି କରିଥିବେ; ତଥାପି ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଆସିଛି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଯେଉଁ କୌଶଲ୍ୟା ମୋତେ ପାଳିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର ନାହିଁ—ମୋ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା।” ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଦୟାରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ତିନିଜଣ ଜଙ୍ଗଲ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ, ଏବଂ ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଦେବତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା, ଓ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳିବା ଚିନ୍ତା ନେଇ ନିଜ ଦୂର୍ଗମ ପଥ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ।