ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଆଚମନ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେମାନେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ତାପରେ ତିନିଜଣ ନୌକାରେ ବସିଲେ ଓ ନୌକାଚାଳକଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ କହିଲେ। ନୌକାଚାଳକର ଦକ୍ଷ ହାତରେ ଚମତ୍କାର ବେଣୁ ଚାଳି, ନୌକା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଭାଗୀରଥୀର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ନିର୍ମଳ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— “ଏହେ ଗଙ୍ଗା ମା, ଏହି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାନ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ରାମ, ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କର ପିତୃଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତୁ। ଚଉଦ ଅବଧି ଅରଣ୍ୟବାସ ପରେ ମୁଁ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ସେ ପୁଣି ଫେରିବେ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ଫେରିବି, ତୁମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପୂଜିବି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ଉପାସନା କରିବି। ତୁମେ ତିନିପଥ ଗାମିନୀ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଦେଖିଛ, ସାଗରପତିଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ଭାବେ ଏଇ ଲୋକରେ ବିଶ୍ୱଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛି— ଯେବେ ରାମ ନିରାପଦ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଫେରିବେ, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ଶତହଜାର ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି। ହଜାର ଘଡ଼ା ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସୋଦନ ଦେଇ, ସ୍ନେହରେ ତୁମେ ପୂଜିବି। ତୁମ ତଟରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତୀର୍ଥ ଓ ମନ୍ଦିରମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବି। ମୁଁ ଆଶା କରୁଛି, ମୋ ଶୂରବାହୁ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଆବାରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିପାରିବି।” ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସୀତା ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମହାପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସହିତ ନୌକାରୁ ଅବତରଣ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ତେବେ ଶୂରବାହୁ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବା କ୍ଷୁଦ୍ରାଞ୍ଚଳରେ, ସବୁଠି ନିରାପତ୍ତି ଦେଖିବାରେ ତୁମେ ସଚେତନ ରୁହ। ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ନିରାପତ୍ତି ଦେଖିବା ଅତିଆବଶ୍ୟକ। ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଚଳ, ସୀତା ତୁମ ପଛରେ ଚଳିବେ, ମୁଁ ପଛରେ ଚଳି, ତୁମେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଆଜି ସୀତା ପ୍ରଥମେ ଅରଣ୍ୟବାସର କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଅନୁଭବ କରିବେ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିନାହିଁ, ତାହା ସହଜରେ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ଆଜି ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ଅରଣ୍ୟବାସର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଶୂନ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବାଗିଚା ନାହିଁ, ବିପଦ ଓ ଅବନତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।” ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗକୁ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାଙ୍କ ପଛରେ ରାମ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ଚାଲିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀର ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ଦେଖି ସେ ଦୃଷ୍ଟି ପଛକୁ ଫେରାଇଲେ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କଲେ। ସେ ମହାପୁରୁଷ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳ ଗ୍ରାମ, ଉତ୍ସାହିତ ବଛା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାରିଟି ବଡ଼ ପଶୁ—ଏକ ଶୂକର, ଏକ ଋଷ୍ୟ, ଏକ ଚିତ୍ରୀ ହରିଣ ଓ ଏକ ମହାମୃଗ— ହତ୍ୟା କରି, ପବିତ୍ର ମାଂସ ନେଇ ଭୁକ୍କରେ ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟପତିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଏହିପରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ତଳକୁ ଆସି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆଜି ଅମେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ି ପ୍ରଥମ ରାତି କାଟୁଛୁ; ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଥିରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହାଁ। ଆଜିଠାରୁ ଆମେ ରାତିରେ ଅନିଦ୍ର ରୁହିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କାରଣ ସୀତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଆମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। କିଛି ଉପାୟରେ ଏହି ରାତି କାଟିଦେବା, ସଉମିତ୍ରି, ଜମା କରିଥିବା ଶୟନ ପାତରେ ଶୋଇବା। ଶୂଖମ ଶୟନ ଛାଡ଼ି ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଶୋଇ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭକଥା କହିଲେ। “ନିଶ୍ଚୟ, ଏ ରାତି ମହାରାଜ ଦୁଃଖରେ ଶୁଅଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ସେ ରାନୀ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ଭରତ ଫେରିଲେ ନିଜ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ଦ୍ୱିଧା କରିବେନାହିଁ। ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ରାଜା, ମୋ ଅଭାବରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଧିନ ହୋଇ କ’ଣ କରିବେ? ଏହି ବିପଦ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଦେଖି, ମୁଁ ବୁଝୁଛି ଅଭିଲାଷ ଧନ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅପେକ୍ଷା ବେଶି ଭାରି। କେଉଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏପରି ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ, ଯେପରି ଆମ ପିତା କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ? ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭରତ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ସହିତ ଆରାମରେ କୋଶଳ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବେ। ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ହେବେ ସେ, ଆମ ପିତା ବୃଦ୍ଧ ଓ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ। ଯେଉଁଠି ଅଭିଲାଷ ପାଇଁ ଧନ ଓ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେଠି ଦୁର୍ଗତି ଆସେ, ଯେପରି ଦଶରଥଙ୍କ ହେଲା। ମୋ ମନେ ହୁଏ, କୈକେୟୀ ଦଶରଥଙ୍କ ଅନ୍ତ, ମୋ ବନବାସ ଓ ଭରତଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏସିଛନ୍ତି। ଆଶା କରେ, ଏହି ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟରେ ମଦମସ୍ତ କୈକେୟୀ, କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ଦେଇ ନ ଥାଉନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ନିଜ ମନର ଦୁଃଖ ଓ ଆଶଙ୍କା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବାଣ୍ଟି, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅରଣ୍ୟର ଏହି ପ୍ରଥମ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ।