ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ନୟନମଣି ରାମ, ଦୃତଗତି ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନଦୀକୁଣ୍ଡରେ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷ ସିଂହ, ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୌକାରେ ଚଢ଼; ତୁମେ ଚଢ଼ିବା ପରେ ମୂଳ୍ୟବାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ଉଠାଇଦେ।” ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୌନସି ଅପତି କରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ପ୍ରଥମେ ମୈଥିଲୀ ସୀତାକୁ ନୌକାରେ ଉଠାଇଲେ, ତାପରେ ନିଜେ ଉଠିଲେ। ଏହା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିଲେ; ନିଶାଦ ମୁଖ୍ୟ ଗୁହା ତାଙ୍କ ଆପଣା ଜନଙ୍କୁ ନୌକା ଚାଲାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ରାଘବ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ନୌକାରେ ଉଠିବା ପରେ, ନିଜ କ୍ଷେମ ନିମିତ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଶୁଭ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଚାଣ୍ଡିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଆଚମନ କରି, ସୀତା ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଜ୍ୱଳ ମୁଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିଲେ ଓ ନୌକାଚାଳକଙ୍କୁ ଚାଲିବାକୁ ଆଜ୍ଞାଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଚତୁର ନୌକାଚାଳକ ନୌକାକୁ ଚମତ୍କାର ଚାପୁ ଦେଇ ତୁରନ୍ତ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରାଇଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ନିର୍ମଳ ବୈଦେହୀ ହାତ ଜୋଡି ଗଙ୍ଗାକୁ କହିଲେ, “ଏ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଶୂର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଆପଣ ସେଉଁଠି ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏ ଗଙ୍ଗେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିବେ।” “ଚୌଦ ଡ଼ିଅଁ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ମୋ ସହିତ ଫେରିବେ।” “ତେଣୁ, ଏ ଶୁଭ୍ର ଦେବୀ, ମୁଁ ନିରାପଦ ଫେରିବା ପରେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଉପାସନା କରିବି, ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ।” “ତୁମେ ତ୍ରିପଥଗା ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ଦେଖାଯାଉଛ; ସମୁଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ଭାବରେ ଏ ଲୋକରେ ଦେଖାଯାଉଛ।” “ତେଣୁ, ଦେବୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ତୁତି କରିବି; ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷ ସିଂହ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଫେରି ପାଇବେ ଓ ନିରାପଦ ଆସିବେ।” “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେଇବି।” “ହଜାର ଘଡ଼ି ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ ଭାତ ଭୋଗ ଦେଇ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରିବି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପୁରକୁ ଫେରିବି।” “ଆପଣଙ୍କ ତୀରରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତୀର୍ଥ ଓ ମନ୍ଦିର ମାନେ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବି।” “ମୁଁ ମୋ ବଳଶାଳୀ ପତି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଏକାବାରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଯିବି, ଏ ନିର୍ମଳ ଦେବୀ।” ସୀତା ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଶୀଘ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ତୀରକୁ ଆସି, ପୁରୁଷ ସିଂହ ରାମ, ନୌକା ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ବୈଦେହୀ ସହିତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଏକାଏକି, ସଦା ଆମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଚେତନ ରହିବା ଦରକାର।” “ବନ ଏକାଏକି ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ଥଳରେ ଅବଶ୍ୟ ରକ୍ଷା ଦରକାର; ତୁମେ ଆଗେ ଚଲ, ସୀତା ତୁମେ ପଛରେ ଚଲିବେ।” “ମୁଁ ପଛରେ ଚଲିବି, ତୁମେ ଓ ସୀତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଆଜି ବୈଦେହୀ ବନଜୀବନର କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିବେ।” “କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ସହଜରେ ହୋଇନଥାଏ; ବୈଦେହୀ ଆଜି ବନବାସର କଷ୍ଟ ଜାଣିବେ।” “ସେ ଆଜି ଲୋକଶୂନ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଶୂନ୍ୟ, ବିପଦ ଓ ଖଡ଼ା ଭରା ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗେ ଚଲିଲେ; ପରେ, ରାଘବ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସୀତା ପଛରେ ଚଲିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଦୂର ତୀରକୁ ଶୀଘ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ; ଯାତ୍ରା ଦୀର୍ଘ ହୋଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଛକୁ ଫେରିଲା, ଏବଂ ତାପସ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଲେ। ଏହି ବିଶ୍ୱରକ୍ଷକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାତ୍ମା, ମହା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଧନ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ମଞ୍ଜିତ ଛୋଟ ଗ୍ରାମ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଚାରିଟି ବଡ଼ ଜନ୍ତୁ—ଏକ ଶୁଆ, ଏକ ଋଷ୍ୟ, ଏକ ଚିତ୍ରା ହରିଣ, ଏକ ଦୀର୍ଘ ଶିଂହା ହରିଣ—ମାରିଲେ; ପବିତ୍ର ମାଂସ ନେଇ, ଖାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଖାଲିପେଟେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟର ମହାପତିଙ୍କୁ ଦୃତ ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ ରାମ ଏକ ବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଆସି, ପଶ୍ଚିମ ଗୋଧୂଳି ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆଜି ନଗର ଚାଡ଼ି ପ୍ରଥମ ରାତି ଅତିତ ହେଉଛି; ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଥିରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ।” “ଏଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରାତି ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଆମେ ସଦା ସଚେତନ ରହିବା ଦରକାର; ସୀତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଆମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।” “କିପରି ଏ ରାତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ସାଉମିତ୍ରି, ତାହା ପାଇଁ ଆମେ ନିଜେ ତଳେ ଶୟନ କରିବା ପାଇଁ ମାଟି ଓ ଗଛପତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର।” ରାମ, ଶୋଭାମୟ ଶୟନ ପରି ନିଜେ ମାଟି ଉପରେ ଶୟନ କଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଶବ୍ଦ କହିଲେ। “ନିଶ୍ଚିତ, ଏ ରାତିରେ ବଡ଼ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି।” “ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଭରତକୁ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଛୁଁ ନକରିବେ।” “ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅଶକ୍ତ ରାଜା, ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, କଣ କରିବେ?” “ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ରାଜାଙ୍କ ବିକଳ ମନ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଇଚ୍ଛା ସମ୍ପଦ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ଅଧିକ ଭାରି।” “କିଏ, ଅଜ୍ଞାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ମହିଳା ପାଇଁ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ, ଯେପରି କି ଆମ ପିତା ମୋତେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରି ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ?” ଏଭଳି ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ମୂଳ ଦୁଃଖ ଓ ବନବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତିନିଜଣ ଦୂର ଅଜଣା ଅରଣ୍ୟ ଦିଗେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ନିଜ ଦୟା, ଆଶା ଓ ଧର୍ମର ରାସ୍ତା ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।